Catfishing: als iemand online niet is wie die zegt

Catfishing is je online voordoen als iemand anders, meestal met foto's van een ander en een verzonnen verhaal. Hoe vaak het precies voorkomt, is niet bekend. Wel zegt ongeveer de helft van de Amerikaanse online daters dat ze weleens iemand tegenkwamen van wie ze dachten dat die hen wilde oplichten. Onderzoek noemt verschillende motieven: vermaak, je voordoen als wie je zou willen zijn, behoefte aan contact en geld. Gaat het om geld, dan is het datingfraude. Een nepprofiel kan strafbaar zijn, en melden kan bij de app, de politie en de hulplijn van Offlimits.

Wat is catfishing?

Een catfish is iemand die zich online voordoet als een ander, of als een sterk opgepoetste versie van zichzelf. De korte uitleg van het woord staat bij catfishing in de begrippenlijst.

Catfishing is iets anders dan jezelf wat mooier voordoen. Onderzoek laat zien dat kleine onwaarheden in datingprofielen heel gewoon zijn. In een bekend onderzoek onder 80 online daters weken lengte, gewicht en leeftijd in het profiel vaak iets af van de werkelijkheid, maar meestal maar een beetje. Daarover gaat een datingprofiel schrijven. Bij catfishing klopt de hele persoon niet: de foto's zijn van iemand anders, en naam, beroep of woonplaats zijn verzonnen.

Het kan ook gaan om beelden die niet van een bestaand persoon zijn. Slachtofferhulp Nederland schrijft dat oplichters soms AI-foto's of nepvideo's gebruiken. Volgens de Fraudehelpdesk kunnen oplichters met kunstmatige intelligentie zo goed beeld en geluid nadoen, dat ook een videogesprek geen garantie meer is.

Hoe vaak komt catfishing voor?

Daar zijn geen goede cijfers over, en zeker geen Nederlandse. Er bestaat geen meldpunt dat alle nepprofielen telt, en veel mensen merken het misschien nooit.

Wel is er onderzoek naar oplichting via datingapps. Het Amerikaanse Pew Research Center vroeg in juli 2022 ruim 6.000 volwassenen naar hun ervaringen. Van de mensen die ooit een datingsite of -app hadden gebruikt, zei 52 procent dat ze weleens iemand tegenkwamen van wie ze dachten dat die hen probeerde op te lichten. Bij mannen onder de 50 was dat 63 procent, bij vrouwen 44 procent. Vier op de tien gebruikers vonden dat de bedrijven het slecht deden in het weren van nepaccounts en bots.

Ook in kleiner onderzoek komt catfishing terug. In een Amerikaanse interviewstudie onder 20 homo- en biseksuele mannen op het platteland noemden veel deelnemers negatieve ervaringen met datingapps, waaronder misleiding of ‘catfishing’, naast discriminatie, intimidatie en seksuele dwang.

In Nederland houdt de Fraudehelpdesk bij hoeveel mensen datingfraude melden. Die cijfers staan in datingfraude. Ze gaan alleen over gevallen waarin geld een rol speelde en die gemeld zijn.

Waarom doen mensen het?

Er is weinig onderzoek naar de daders zelf. Onderzoekers analyseerden in 2024 antwoorden op de vraag-en-antwoordsite Quora van mensen die over catfishing schreven. Ze vonden vier soorten motieven:

Vermaak.
Een ideaal zelf: zich voordoen als de persoon die iemand zou willen zijn.
Behoefte aan contact: verlangen naar betekenisvolle gesprekken en contact.
Geld: het contact gebruiken om iemand op te lichten.

Mensen die zelf gecatfisht waren, beschreven in hetzelfde onderzoek zes gevoelens: argwaan, liefde, somberheid, boosheid, schaamte en het gevoel dom te zijn geweest. Het gaat om verhalen die mensen zelf online zetten. Het onderzoek zegt dus niets over hoe vaak elk motief voorkomt.

Een onderzoek uit 2025 in Polen en de Verenigde Staten keek naar persoonlijkheid. Daarin hing narcisme samen met de neiging tot catfishing, via een manier van omgaan met stress waarbij iemand problemen uit de weg gaat. Dat is een samenhang, geen oorzaak.

Catfishing en datingfraude

Niet elke catfish is uit op geld. Maar bij datingfraude is een nepidentiteit wel vaak het begin. De politie beschrijft hoe oplichters foto's van internet kopiëren om er een ‘identiteit’ mee op te bouwen, en het slachtoffer daarna zo snel mogelijk naar WhatsApp of e-mail laten overstappen. Volgens de politie zijn de foto's van een oplichter vaak elders op internet te vinden onder andere namen.

Wanneer gaat catfishing over in fraude? Zodra er om geld, cadeaus, bankgegevens of beleggingen wordt gevraagd. Europol noemt ook het vragen om intieme foto's of video's als waarschuwingssignaal, omdat die later voor afpersing gebruikt kunnen worden. Hoe datingfraude verder verloopt en waar slachtoffers terechtkunnen, staat in datingfraude.

Manieren om een profiel na te gaan

De Fraudehelpdesk en de politie noemen het opzoeken van de profielfoto en de naam via een zoekmachine. Die werkwijze staat uitgebreider in veilig online daten. De hulplijn van Offlimits noemt nog een paar andere dingen. Een profiel met weinig vrienden, volgers of berichten kan volgens Offlimits een nepprofiel zijn, net als vage antwoorden of verhalen die niet kloppen. Bij een videogesprek kan iemand vragen of de ander even een hand opsteekt of zich omdraait. Zo is volgens Offlimits te zien of het geen vooraf opgenomen video is. Wie zich onder druk gezet voelt, kan het contact volgens Offlimits ook stoppen.

Als iemand jouw foto's gebruikt

Catfishing heeft ook slachtoffers die nooit met de catfish hebben gepraat: de mensen van wie de foto's zijn. Volgens Offlimits is het identiteitsfraude als iemand zich online voordoet als jou. Een nepprofiel maken kan strafbaar zijn, bijvoorbeeld als identiteitsfraude, oplichting, valsheid in geschrifte, belediging of smaad. Of dat in een bepaald geval zo is, hangt af van de situatie.

Offlimits kan helpen om foto's, video's of privégegevens uit een nepprofiel offline te laten halen. De organisatie noemt deze mogelijkheden:

screenshots maken van het nepprofiel als bewijs;
het profiel melden bij het platform;
een melding doen bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude (CMI) van de Rijksoverheid;
contact opnemen met de politie via 0900-8844, met zoveel mogelijk bewijs. Doet de politie al onderzoek, dan noemt Offlimits het eerst overleggen met de politie, voordat het profiel bij het platform wordt gemeld.

Volgens Offlimits kan Slachtofferhulp Nederland helpen bij een aangifte, met emotionele steun en bij een schadevergoeding.

Waar je terechtkunt

De hulplijn van Offlimits is gratis en anoniem bereikbaar via 0800-0033 of de chat op hulplijn.offlimits.nl. De chat is open van maandag tot en met zaterdag van 7.00 tot 23.00 uur en op zondag van 10.00 tot 18.00 uur. Is er geld betaald, dan kun je terecht bij de Fraudehelpdesk (088-786 7372) en de politie (0900-8844). Bij direct gevaar: 112.

Gecatfisht worden kan hard aankomen, ook als er geen geld mee gemoeid is. Wie verliefd was op iemand die niet bleek te bestaan, vindt meer in verliefd op iemand online. Bij aanhoudende somberheid of andere psychische klachten kun je terecht bij de huisarts. Alle artikelen over daten staan in het overzicht daten.

Bronnen

Pew Research Center (2 februari 2023). The experiences of U.S. online daters. pewresearch.org
Pew Research Center (2 februari 2023). Key findings about online dating in the U.S. pewresearch.org
Toma, C.L., Hancock, J.T. & Ellison, N.B. (2008). Separating fact from fiction: An examination of deceptive self-presentation in online dating profiles. Personality and Social Psychology Bulletin, 34(8), 1023–1036. doi.org/10.1177/0146167208318067
Lauckner, C., Truszczynski, N., Lambert, D., Kottamasu, V., Meherally, S., Schipani-McLaughlin, A.M., Taylor, E. & Hansen, N. (2019). ‘Catfishing,’ cyberbullying, and coercion: An exploration of the risks associated with dating app use among rural sexual minority males. Journal of Gay & Lesbian Mental Health, 23(3), 289–306. doi.org/10.1080/19359705.2019.1587729
Ryan, S. & Taylor, J. (2024). An exploration of the motivations of catfish perpetrators and the emotions and feelings expressed by catfish victims using automated linguistic analysis and thematic analysis. Discover Data, 2(1). doi.org/10.1007/s44248-024-00011-5
Podsiadłowski, W., Marchlewska, M., Rogoza, M., Molenda, Z. & Cichocka, A. (2025). Avoidance coping explains the link between narcissism and counternormative tendencies. British Journal of Social Psychology, 64(2), e12816. doi.org/10.1111/bjso.12816
Politie. Wat is datingfraude? politie.nl
Politie. Waaraan herken je datingfraude? politie.nl
Fraudehelpdesk. Check je date. fraudehelpdesk.nl
Europol. Romance scam: what are the signs? europol.europa.eu (pdf)
Slachtofferhulp Nederland. Wat kan ik doen na datingfraude? slachtofferhulp.nl
Offlimits. Nepprofiel. hulplijn.offlimits.nl
Offlimits. Hoe check ik met wie ik chat? hulplijn.offlimits.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.