Daten met een beperking of chronische ziekte

Mensen met een beperking of chronische ziekte daten, worden verliefd en hebben relaties, net als anderen. Dat is ook vastgelegd: volgens het VN-verdrag Handicap, dat sinds 2016 in Nederland geldt, hebben mensen met een beperking hetzelfde recht om te trouwen en een gezin te stichten. Onderzoek beschrijft wel extra drempels bij het ontmoeten van een partner. Denk aan plekken en apps die niet goed toegankelijk zijn, aannames van anderen en, bij sommige mensen, afhankelijkheid van zorg. Hoe groot die drempels zijn, verschilt sterk per persoon en per beperking.

Over hoeveel mensen gaat het?

Het gaat om een grote en heel gevarieerde groep. Volgens de Enquête beroepsbevolking van het CBS hadden in 2025 ruim 3,1 miljoen mensen tussen 15 en 75 jaar een langdurige beperking. Het CBS rekent daartoe iedereen die door gezondheidsproblemen al minstens een half jaar beperkt is in gewone dagelijkse activiteiten. Het CBS noemt dit een ondergrens, omdat niet iedereen de vraag beantwoordt.

Achter dat getal zitten heel verschillende situaties: een lichamelijke beperking, een visuele of auditieve beperking, een verstandelijke beperking, een chronische ziekte die van buiten niet zichtbaar is, of een combinatie. Wat iemand bij daten tegenkomt, hangt daar sterk van af.

Wat de wet en verdragen zeggen

Nederland ratificeerde in 2016 het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 23 gaat over huwelijk, gezin, ouderschap en relaties. Landen die partij zijn bij het verdrag, moeten discriminatie van mensen met een beperking op die terreinen uitbannen. Het artikel erkent het recht van mensen met een beperking om te trouwen en een gezin te stichten, met vrije en volledige instemming van beide partners.

Ieder(in) is een vereniging waarvan patiëntenverenigingen en lokale belangenorganisaties lid kunnen worden. De vereniging zet zich onder meer in voor toegankelijkheid. Volgens Ieder(in) vraagt het VN-verdrag om toegankelijke gebouwen, openbare ruimte, vervoer, websites, winkels en evenementen. Voor daten gaat het dan om heel gewone dingen: of een café, een feest of een datingapp goed te gebruiken is.

Drempels bij het vinden van een partner

Rutgers, het Nederlandse expertisecentrum voor seksualiteit, deed in 2022 samen met de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland en de Hogeschool Rotterdam een voorstudie. Het rapport vat ook eerder onderzoek samen. Daarin komen verschillende drempels naar voren:

Blind of slechtziend: oogcontact en lichaamstaal spelen een grote rol bij flirten. Zonder die signalen is contact maken lastiger.
Doof of slechthorend: dove mensen delen gebarentaal en hebben daardoor vaak een relatie met een ander doof persoon. Omdat de groep klein is, is de partnerkeuze beperkt.
Verstandelijke beperking: het sociale netwerk blijft vaak beperkt tot familie en professionals, waardoor het moeilijk is een partner te vinden. Relaties worden soms bewust of onbewust ontmoedigd, bijvoorbeeld uit angst voor zwangerschap of misbruik. Ook gebrek aan privacy speelt een rol.

Het rapport stelt ook dat uitgaan en sociale contacten voor veel mensen met een beperking niet eenvoudig zijn.

Aannames van anderen kunnen een drempel zijn. In een Amerikaans onderzoek werden 30 volwassenen met een spierziekte geïnterviewd over hun ervaringen in de zorg. Zij vertelden onder meer over zorgverleners die aannames deden over hun seksuele of romantische interesse. Als verbeterpunten noemden de deelnemers onder meer begeleiding bij daten en relaties, en contact met anderen in dezelfde situatie.

Ook gezondheid zelf hangt samen met het vinden van een partner. Onderzoeker Matthijs Kalmijn analyseerde grote panelonderzoeken uit zes landen, waaronder Duitsland, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Nederland zat er niet bij. Mensen die hun eigen gezondheid als slecht beoordeelden, kregen minder vaak een relatie en gingen vaker uit elkaar. Kalmijn spreekt van een opstapeling van ongelijkheid door gezondheid op de partnermarkt.

Daten en apps

De zestien mensen met een verstandelijke beperking die in het onderzoek van Rutgers zijn geïnterviewd, datten met mensen die ze kenden van de groep of het gebouw, of via datingapps. Over het algemeen kregen ze daar de ruimte voor. Sommigen vonden het digitale deel lastig en gebruikten daarom geen apps. Een van de geïnterviewden vond het lastig om met een beperking op een datingapp te zitten, omdat het daar vaak om uiterlijk gaat. Diezelfde persoon noemde ook ABCDate, een datingsite voor mensen met een beperking.

Voor hun dates gingen de geïnterviewden naar openbare plekken, zoals de stad in, iets drinken of een stukje wandelen. Sommigen vertelden hun begeleiding of familie waar ze waren, anderen niet. Ervaringen deelden ze liever met familie of vrienden dan met hun begeleiders. Meer dan de helft had met de begeleiding nog nooit over seksualiteit gesproken. Het onderzoek was klein en niet representatief, schrijven de onderzoekers zelf.

Welke apps er zijn en hoe ze werken, staat in datingapps vergeleken. Wat bekend is over oplichting en veilig afspreken, lees je in veilig online daten.

Seksualiteit en gezondheid

Volgens Rutgers is bij een chronische ziekte de kans op een seksueel probleem twee keer zo groot. Twee derde van de mensen met een chronische ziekte of beperking heeft behoefte aan hulp bij seksuele problemen. In de zorg die zij krijgen, is seksualiteit volgens Rutgers geen vanzelfsprekend onderwerp.

Het rapport van Rutgers beschrijft hoe een lichamelijke beperking het seksueel functioneren kan beïnvloeden, bijvoorbeeld als prikkels minder goed worden doorgegeven of als spieren minder goed werken. Ook vermoeidheid en sombere gevoelens door een beperking kunnen invloed hebben op zin in seks en opwinding. Meer hierover staat in intimiteit en ziekte. Wat er gebeurt als een van de partners in een bestaande relatie ziek wordt, lees je in relatie en ziekte.

Bij vragen over seksualiteit en gezondheid kun je terecht bij de huisarts of de eigen behandelaar. Wat een seksuoloog doet, staat in een seksuoloog inschakelen.

Veiligheid

Het rapport van Rutgers noemt dat mensen met een verstandelijke beperking het vaak moeilijk vinden om grenzen aan te geven of hulp in te roepen in onwenselijke situaties. Bij geweld of dwang door een partner of familielid is Veilig Thuis gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000. Bij direct gevaar: 112.

Alle artikelen over daten staan in het overzicht daten.

Bronnen

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, New York, 13 december 2006, artikel 23. wetten.overheid.nl
Kromhout, J. & De Vries, J. (2026). Arbeidspositie van mensen met een beperking. CBS Statistische Trends. cbs.nl
Ieder(in). Toegankelijkheid. iederin.nl
Redert, A., Kelders, Y., Hendriks, J., Noordover, J., Van der Stege, H., Van Berlo, W. & Hilberink, S. (2022). Seks en het suikerspingevoel: Een voorstudie naar de seksuele beleving van mensen met een verstandelijke beperking en de ruimte daarvoor in de gehandicaptenzorg. Rutgers, VGN en Hogeschool Rotterdam. vgn.nl (pdf)
Kelders, Y. (2026). Seksuele gezondheid voor jongeren met een beperking: praktische tools en handvatten. Rutgers, workshop. sense.info (pdf)
Kim, J., Ahmed, U.A., Pagan, A., Margolin, R.E., Rohan, A., Tantivit, N., Boskey, E.R. & Renthal, N.E. (2026). Moving beyond puberty: Listening to lived experience to expand sexual and reproductive healthcare for adults with muscular dystrophy. Journal of Neuromuscular Diseases, 13(6), 1361–1371. doi.org/10.1177/22143602261445253
Kalmijn, M. (2026). Effects of self-rated health on union formation and dissolution in six countries. Journal of Health and Social Behavior, 67(1), 65–85. doi.org/10.1177/00221465251375984
Veilig Thuis. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.