Een verrassing voor je partner

Een verrassing in een relatie is iets wat de ander niet verwacht: een uitje, een briefje, een cadeau of een avond die al geregeld is. Verrassingen kunnen klein of groot zijn. Onderzoek naar verrassingen zelf is beperkt, maar er is veel onderzoek naar iets wat er dicht bij ligt: samen nieuwe en spannende dingen doen. Volgens de self-expansiontheorie van Arthur en Elaine Aron kan zoiets een relatie een nieuwe impuls geven. In experimenten beoordeelden stellen die samen iets nieuws en spannends deden, hun relatie daarna positiever dan stellen die iets alledaags deden.

Wat is een verrassing?

Een verrassing breekt met wat iemand verwacht. In het onderzoek naar communicatie heet dat een expectation violation: een schending van de verwachting. Dat klinkt negatief, maar het kan ook positief uitpakken. Walid Afifi en Sandra Metts onderzochten in 1998 onverwacht gedrag in hechte relaties. Eerder onderzoek had vooral naar heftige en negatieve gebeurtenissen gekeken. Zij lieten zien dat onverwacht gedrag kan verschillen in hoe groot het is, of het positief of negatief is, en of het meer of juist minder onzekerheid geeft over de relatie. Een verrassing is dus geen vaste ervaring. Hoe die uitpakt, hangt af van wat er gebeurt en hoe de ander het ziet.

Soorten verrassingen

Er bestaat geen officiële indeling. De voorbeelden hieronder laten zien hoe uiteenlopend verrassingen kunnen zijn.

Kleine verrassingen

Een briefje in een jaszak of broodtrommel. Bloemen zonder reden. Het lievelingseten van de ander op een gewone doordeweekse avond. Een appje met een foto van een plek waar het stel ooit samen was. Zulke verrassingen lijken op andere kleine gebaren, met als verschil dat de ander er niet op rekent.

Een belevenis

Een geheim gehouden uitje, zoals een voorstelling, een wandeling op een onbekende plek, een workshop of een nachtje weg. Soms weet de ander alleen hoe laat die klaar moet staan en wat voor kleding handig is. Sommige stellen houden zo'n verrassing tot het laatste moment geheim, andere vertellen alleen een deel.

Een cadeau

Een onverwacht cadeau is misschien de bekendste verrassing. Onderzoek naar cadeaus, ook naar het verschil tussen een gevraagd cadeau en een verrassing, staat op de pagina cadeaus geven.

Een verrassing met anderen

Een verrassingsfeest of een etentje waarbij vrienden of familie aanschuiven. Of iets wat met hulp van anderen is geregeld, zoals een filmpje met boodschappen van vrienden. Dit soort verrassingen heeft vaak een aanleiding, zoals een verjaardag of jubileum.

Iets wat de ander niet meer verwachtte

Soms zit de verrassing in iets wat lang geleden ter sprake kwam: een concert van een band waar de ander het ooit over had, of een recept uit de vakantie dat opnieuw op tafel staat. De verrassing laat dan ook zien dat iemand iets heeft onthouden.

Wat onderzoek zegt over nieuwe ervaringen samen

De self-expansiontheorie

Psychologen Arthur en Elaine Aron ontwikkelden de self-expansiontheorie: de theorie van zelfuitbreiding. Volgens die theorie willen mensen groeien en hun mogelijkheden vergroten. Een relatie is een manier om dat te doen, omdat iemand via de partner nieuwe kennis, ideeën en ervaringen opdoet. In een overzichtshoofdstuk uit 2013 beschrijven Aron en collega's hoe de theorie is gebruikt om aantrekking, verliefd worden en samen nieuwe dingen doen te onderzoeken. Volgens Aron en collega's kan het verdwijnen van dat nieuwe ook helpen verklaren waarom de kwaliteit van een relatie na de eerste periode vaak wat afneemt.

Spannend of gewoon gezellig

In 1993 lieten Charlotte Reissman, Arthur Aron en Merlynn Bergen 53 getrouwde stellen tien weken lang elke week anderhalf uur iets samen doen. De ene groep deed dingen die ze zelf spannend vonden. De andere groep deed dingen die ze prettig vonden. Een derde groep deed niets bijzonders. De stellen met spannende activiteiten waren na afloop duidelijk meer tevreden dan de stellen met prettige activiteiten. De twee activiteitengroepen samen verschilden niet duidelijk van de groep die niets bijzonders deed. Zomaar meer tijd samen leek dus niet genoeg. Wat er verder bekend is over experimenten met nieuwe ervaringen, staat op de pagina tijd en aandacht.

In een later onderzoek van Kimberley Coulter en John Malouff kregen 101 stellen ofwel vier weken lang ideeën voor spannende activiteiten, met het verzoek daar elke week anderhalf uur samen aan te besteden, ofwel kwamen ze op een wachtlijst. De stellen met de spannende activiteiten ervoeren na afloop meer opwinding in hun relatie, meer positieve gevoelens en meer tevredenheid. Vier maanden later was dat nog steeds hoger dan aan het begin.

Nieuwe ervaringen en verlangen

Amy Muise en collega's onderzochten in drie studies hoe nieuwe, verrijkende activiteiten samenhangen met seksueel verlangen in langere relaties. Stellen die samen zulke activiteiten deden, voelden meer verlangen naar elkaar. Dat ging samen met meer tevredenheid over de relatie, ook op langere termijn. Volgens de onderzoekers kwam dat niet alleen door een betere stemming of meer tijd samen.

Als de sleur toeslaat

Onderzoek van Cheryl Harasymchuk en collega's laat zien dat mensen het idee hebben dat ze bij verveling in de relatie iets nieuws zouden moeten doen. Maar in de experimenten deden ze dat niet consequent. Wel kozen mensen die zich verveelden in de relatie minder vaak voor vertrouwde, geruststellende activiteiten samen. Over verveling in een relatie gaat ook sleur doorbreken.

Wat het onderzoek niet zegt

Het meeste onderzoek gaat over samen nieuwe dingen doen, niet over verrassingen zelf. Een verrassing kan nieuw zijn, maar dat hoeft niet. Een geheim gehouden avond naar het vaste restaurant is wel een verrassing, maar geen nieuwe ervaring. Andersom kan een stel samen iets nieuws plannen zonder dat er een verrassing aan te pas komt. Ook verschillen mensen: niet iedereen houdt van het onverwachte. Volgens het onderzoek van Afifi en Metts hangt het effect van onverwacht gedrag af van hoe het wordt ervaren.

Meer over manieren om liefde te uiten staat in het overzicht liefde uiten. Ideeën voor dates staan in de date-idee-generator.

Bronnen

  1. Afifi, W.A. & Metts, S. (1998). Characteristics and consequences of expectation violations in close relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 15(3), 365–392. doi.org/10.1177/0265407598153004
  2. Aron, A., Lewandowski, G.W., Mashek, D. & Aron, E.N. (2013). The self-expansion model of motivation and cognition in close relationships. In The Oxford Handbook of Close Relationships. Oxford University Press. doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195398694.013.0005
  3. Reissman, C., Aron, A. & Bergen, M.R. (1993). Shared activities and marital satisfaction: Causal direction and self-expansion versus boredom. Journal of Social and Personal Relationships, 10(2), 243–254. doi.org/10.1177/026540759301000205
  4. Aron, A., Norman, C.C., Aron, E.N., McKenna, C. & Heyman, R.E. (2000). Couples' shared participation in novel and arousing activities and experienced relationship quality. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 273–284. doi.org/10.1037/0022-3514.78.2.273
  5. Coulter, K. & Malouff, J.M. (2013). Effects of an intervention designed to enhance romantic relationship excitement: A randomized-control trial. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 2(1), 34–44. doi.org/10.1037/a0031719
  6. Muise, A., Harasymchuk, C., Day, L.C., Bacev-Giles, C., Gere, J. & Impett, E.A. (2019). Broadening your horizons: Self-expanding activities promote desire and satisfaction in established romantic relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 116(2), 237–258. doi.org/10.1037/pspi0000148
  7. Harasymchuk, C., Cloutier, A., Peetz, J. & Lebreton, J. (2017). Spicing up the relationship? The effects of relational boredom on shared activities. Journal of Social and Personal Relationships, 34(6), 833–854. doi.org/10.1177/0265407516660216

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen