Narcisme in relaties

Narcisme is in de eerste plaats een persoonlijkheidstrek die iedereen in meer of mindere mate heeft. De narcistische persoonlijkheidsstoornis is iets anders: een psychische diagnose die alleen een professional kan stellen, na breed onderzoek. Onderzoek laat zien dat mensen met sterke narcistische trekken aan het begin van een relatie vaak aantrekkelijk overkomen, en dat er later vaker problemen ontstaan. Online wordt het woord ‘narcist’ veel losser gebruikt. Een onderzoek naar TikTok-video’s over narcisme vond in elke onderzochte video onjuiste informatie. Deze pagina beschrijft wat over narcisme bekend is. Of een bepaalde partner een stoornis heeft, kan deze pagina niet beoordelen.

Hulp bij een onveilige situatie

Een diagnose is niet nodig om hulp te krijgen bij controle, bedreiging of geweld. Veilig Thuis geeft ook advies als iemand niet zeker weet wat er aan de hand is.

Bij direct gevaar: 112.
Veilig Thuis: 0800-2000. Gratis, dag en nacht bereikbaar, ook anoniem. Chatten kan dag en nacht via veiligthuis.nl.
Huisarts. Bij psychische klachten, of vragen over een persoonlijkheidsstoornis bij jezelf of een naaste, kun je terecht bij je huisarts.

Narcisme als eigenschap

Iedereen heeft een persoonlijkheid: een eigen mix van eigenschappen. Het Kenniscentrum Persoonlijkheidsstoornissen legt uit dat die eigenschappen bij de meeste mensen in balans zijn. Iemand kan graag in het middelpunt staan, maar ook op de achtergrond blijven als dat nodig is. Een beetje narcisme, zoals graag bewonderd willen worden, is in die zin gewoon.

In de psychologie wordt narcisme gemeten op een schaal, niet als ‘wel of niet’. Onderzoekers rond Mitja Back onderscheiden bij grootheidsnarcisme twee kanten. De ene kant is bewondering zoeken: jezelf positief neerzetten en indruk willen maken. De andere kant is rivaliteit: je eigen zelfbeeld beschermen door anderen omlaag te halen. Beide kanten dienen hetzelfde doel, een groots zelfbeeld behouden, maar ze werken heel verschillend uit in relaties.

De narcistische persoonlijkheidsstoornis

Bij een persoonlijkheidsstoornis zijn sommige trekken zo sterk en zo weinig flexibel dat iemand er steeds in vastloopt, legt het Kenniscentrum uit. Volgens het Kenniscentrum is het onderscheid tussen ‘normaal’ en ‘stoornis’ niet zwart-wit, maar geschakeerd. Thuisarts.nl schrijft dat ongeveer 7 op de 100 mensen in Nederland een persoonlijkheidsstoornis hebben. Dat gaat over alle soorten samen.

De narcistische persoonlijkheidsstoornis is een van de tien soorten in het handboek DSM-5. Het Kenniscentrum beschrijft haar als een diepgaand patroon van behoefte aan bewondering, een overdreven gevoel van eigen belangrijkheid en weinig zicht op wat anderen beleven. Dat patroon is volgens die beschrijving al zichtbaar in de tienerjaren of vroege volwassenheid, en komt terug op verschillende terreinen van het leven. Kenmerken die het Kenniscentrum noemt zijn onder meer: zichzelf veel belangrijker vinden dan past bij wat iemand heeft gedaan, een grote behoefte aan bewondering, het gevoel recht te hebben op meer dan anderen, anderen gebruiken voor eigen doelen, en moeite met het erkennen van gevoelens en behoeften van anderen.

De stoornis komt veel minder vaak voor dan het woord online doet vermoeden. Een systematische review uit 2010 vond in zeven bevolkingsonderzoeken een gemiddelde van ongeveer 1 procent, met een spreiding van 0 tot 6,2 procent.

Wie de diagnose stelt

Een diagnose kun je meestal niet zelf stellen, schrijft het Kenniscentrum. Professionals kijken bij het onderzoek naar hoe lang klachten al bestaan, hoe ze zich hebben ontwikkeld en hoe iemand op verschillende terreinen functioneert. Ook kijken ze of andere verklaringen beter passen, zoals een andere psychische stoornis of problemen met alcohol of drugs. Vaak komen meerdere stoornissen tegelijk voor. Over zelftests schrijft het Kenniscentrum dat een korte test geen diagnose kan geven en dat een hoge score niet per se een stoornis betekent. Een oordeel op afstand, op basis van verhalen of berichten, is geen diagnose.

Persoonlijkheidsstoornissen zijn te behandelen. Volgens Thuisarts.nl werkt psychotherapie vaak het beste, en kan de huisarts doorverwijzen.

Wat onderzoek zegt over narcisme en relaties

Het meeste onderzoek gaat over narcisme als trek, bij gewone mensen zonder diagnose. Een bekend onderzoek uit 2002 bestond uit vijf studies. Daarin hing narcisme vooral samen met een ‘spelende’ liefdesstijl: liefde als spel, met weinig verbintenis. Volgens de onderzoekers kwam dat voort uit een behoefte aan macht en zelfstandigheid. Mensen met meer narcistische trekken zagen meer alternatieven voor hun partner en waren minder toegewijd. Huidige en vroegere partners bevestigden dat beeld.

Het onderzoek van Back en collega’s uit 2017 omvatte zeven studies met in totaal 3.560 deelnemers. Narcisme hing samen met succes op korte termijn, bij daten en aan het begin van een relatie, maar met problemen in langere relaties. De aantrekkingskracht in het begin kwam vooral door de kant van bewondering zoeken. De problemen later kwamen vooral door de kant van rivaliteit.

Een onderzoek uit 2017 onder 484 studenten aan een Amerikaanse universiteit vond een verband tussen narcistische trekken en love bombing, iemand aan het begin overladen met aandacht.

‘Narcist’ als online label

Het woord ‘narcist’ is populair op sociale media. Onderzoekers bekeken in 2026 Duitstalige TikTok-video’s over zes psychische onderwerpen, waaronder narcisme. Video’s over narcisme scoorden het slechtst op kwaliteit: elke onderzochte video over narcisme bevatte onjuiste informatie. Voorbeelden waren uitspraken als ‘narcisten houden niet van iemand’ en ‘ze willen mensen alleen gebruiken’. De onderzoekers wijzen erop dat mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis vaak zelf mishandeling hebben meegemaakt.

Ook het beeld dat mensen van narcisme hebben, wijkt af van hoe onderzoekers het meten. In een onderzoek uit 2026 omschreven leken narcisme vooral als egoïsme en ijdelheid. Een Amerikaanse peiling onder 815 volwassenen liet zien dat de meesten narcisme zien als veel voorkomend en ongewenst. Wie zei schade te hebben ondervonden van iemand met narcistische trekken, was negatiever. De onderzoekers zien een rol voor voorlichting om stigma te verminderen.

Het begrip ‘narcistische mishandeling’ wordt online veel gebruikt. Onderzoekers schreven in 2025 dat dit begrip in de wetenschappelijke literatuur nauwelijks voorkomt en dat de definitie en grenzen ervan nog onduidelijk zijn.

Gedrag in plaats van een diagnose

Hulporganisaties beschrijven geen diagnoses, maar gedrag. Veilig Thuis noemt bij dwingende controle onder meer vernederen, manipuleren, controleren, isoleren en intimideren. Dat gedrag kan voorkomen bij mensen met en zonder persoonlijkheidsstoornis. Andersom betekent een diagnose niet dat iemand mishandelt.

Over die patronen gaan controlerend gedrag, gaslighting en emotionele mishandeling. Voor wie samenleeft met iemand met een vastgestelde persoonlijkheidsstoornis heeft Thuisarts.nl een aparte pagina over naasten. Meer onderwerpen staan in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

Kenniscentrum Persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een persoonlijkheidsstoornis? kenniscentrumps.nl
Kenniscentrum Persoonlijkheidsstoornissen. Hoe herken je een persoonlijkheidsstoornis? kenniscentrumps.nl
Kenniscentrum Persoonlijkheidsstoornissen. Diagnostiek en classificatie, en Traditionele model (DSM-5, sectie II). kenniscentrumps.nl
Thuisarts.nl. Ik heb een persoonlijkheids-stoornis. thuisarts.nl
Thuisarts.nl. Mijn naaste heeft een persoonlijkheids-stoornis. thuisarts.nl
Dhawan, N., Kunik, M.E., Oldham, J. & Coverdale, J. (2010). Prevalence and treatment of narcissistic personality disorder in the community: a systematic review. Comprehensive Psychiatry, 51(4), 333-339. doi.org/10.1016/j.comppsych.2009.09.003
Campbell, W.K., Foster, C.A. & Finkel, E.J. (2002). Does self-love lead to love for others? A story of narcissistic game playing. Journal of Personality and Social Psychology, 83(2), 340-354. doi.org/10.1037/0022-3514.83.2.340
Wurst, S.N., Gerlach, T.M., Dufner, M., Rauthmann, J.F., Grosz, M.P., Küfner, A.C.P., Denissen, J.J.A. & Back, M.D. (2017). Narcissism and romantic relationships: The differential impact of narcissistic admiration and rivalry. Journal of Personality and Social Psychology, 112(2), 280-306. doi.org/10.1037/pspp0000113
Mross, A.L., Takahashi, H., Koelkebeck, K. & Langenbach, B.P. (2026). Insufficient quality of mental health information on German-speaking TikTok: A content analysis. Clinical Psychology in Europe, 8(1), e17279. doi.org/10.32872/cpe.17279
Smith, S., Proulx, T. & Haddock, G. (2026). How Do People Conceptualize Narcissism and Narcissistic Individuals? Journal of Personality, 94(3), 394-408. doi.org/10.1111/jopy.70008
Kealy, D., Finch, E.F., Day, N.J.S. & Ogrodniczuk, J.S. (2026). Lots of Narcissism Out There, Treatment Needed: Perspectives on Narcissism Among the General Public. Personality and Mental Health, 20(2), e70074. doi.org/10.1002/pmh.70074
Ameen, S., Chandran, S., Chatterjee, R., Chatterjee, S. & Sarkhel, S. (2025). Narcissistic Abuse Cycle Deserves Clinical and Research Attention. Indian Journal of Psychological Medicine. doi.org/10.1177/02537176251406477
Strutzenberg, C., Wiersma-Mosley, J.D., Jozkowski, K.N. & Becnel, J.N. (2017). Love-bombing: A narcissistic approach to relationship formation. Discovery, 18(1), 81. doi.org/10.54119/discovery.zxgc9960
Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.