Anticonceptie samen kiezen
Er zijn veel manieren om zwangerschap te voorkomen. Volgens Thuisarts.nl beschermen het spiraaltje, de pil, de minipil, de prikpil, het hormoonstaafje, de hormoonring en de hormoonpleister het best. Condooms beschermen minder goed tegen zwangerschap, maar zijn wel de enige methode die ook tegen soa's beschermt. In 2026 vergoedt de basisverzekering anticonceptie tot je 21e, met soms een eigen bijdrage of eigen risico. Condooms worden nooit vergoed. Rutgers beschrijft anticonceptie als iets wat partners samen regelen, omdat het allebei aangaat.
Welke middelen er zijn
Thuisarts.nl deelt de middelen in twee groepen in: met en zonder hormonen.
Met hormonen
- De pil (combinatiepil): elke dag slikken, met na drie weken een stopweek. Doorslikken om niet ongesteld te worden kan ook.
- De minipil: elke dag rond dezelfde tijd, zonder stopweek.
- De prikpil: een prik elke 12 of 13 weken.
- Het hormoonstaafje: door een arts onder de huid van de bovenarm geplaatst, werkt drie jaar.
- Het hormoonspiraaltje: door een arts in de baarmoeder geplaatst, werkt vijf of zes jaar, afhankelijk van het type.
- De hormoonring en de hormoonpleister.
Zonder hormonen
- Het koperspiraaltje: werkt vijf of tien jaar, afhankelijk van het type.
- Condooms voor de penis, en vrouwencondooms.
- Het pessarium: een rubberen kapje op de baarmoedermond, altijd samen met zaaddodende pasta.
- Natuurlijke methodes: geen seks, of seks met condoom, op vruchtbare dagen.
- Sterilisatie bij een vrouw of een man, voor wie zeker weet dat er geen kinderen meer bij komen.
Voor mannen zijn er volgens Rutgers nog steeds alleen het condoom en sterilisatie.
Hoe betrouwbaar zijn ze?
Thuisarts.nl heeft keuzekaarten die de kans op een zwangerschap per jaar laten zien, als het middel goed wordt gebruikt:
| Middel | Kans op zwangerschap per jaar (als er niets misgaat) |
|---|---|
| Koperspiraal, hormoonspiraal, staafje, prikpil, pil, minipil | minder dan 5 op de 1000 vrouwen |
| Sterilisatie van de vrouw of de man | minder dan 5 op de 1000 |
| Condooms | 10 tot 50 op de 1000 vrouwen |
| Pessarium | meer dan 50 op de 1000 vrouwen |
| Geen seks op vruchtbare dagen | meer dan 50 op de 1000 vrouwen |
In de praktijk gaat er soms wel iets mis. Volgens de keuzekaart is de kans op zwangerschap bij condooms groter als het condoom niet goed wordt gebruikt, en kan een condoom knappen of afglijden. Bij natuurlijke methodes is de kans groter omdat vruchtbare dagen nooit helemaal zeker zijn.
Wat mensen in Nederland gebruiken
Volgens de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers gebruikte 59 procent van de vrouwen van 18 tot en met 49 jaar die ooit penis-in-vagina seks hadden een anticonceptiemiddel, meestal de pil, een hormoonspiraal of condooms. Het pilgebruik daalt. Onder seksueel ervaren vrouwen van 18 tot en met 24 jaar zakte het in zes jaar tijd van 63 naar 45 procent. Het spiraaltje werd juist iets populairder.
Onder jongeren zie je hetzelfde. In Seks onder je 25e daalde het pilgebruik bij seksueel ervaren meiden van 17 tot en met 24 jaar van 76 procent in 2012 naar 46 procent in 2023. Een op de vijf seksueel ervaren meiden gebruikte geen anticonceptie. De meest genoemde redenen: geen hormonen willen, de laatste tijd geen seks met jongens, en last van bijwerkingen. Wat jongeren de eerste keer gebruiken, staat bij de eerste keer.
Samen kiezen: wat onderzoek laat zien
Thuisarts.nl schrijft dat het beste middel afhangt van wat iemand zelf belangrijk vindt, en noemt daarbij vragen als:
- Wil je hormonen gebruiken?
- Hoe vaak wil je aan je voorbehoedmiddel denken: elke dag, elke week of zo weinig mogelijk?
- Wil je elke maand ongesteld worden, of zelf bepalen wanneer?
- Wil je in de toekomst kinderen?
- Wil je zelf voor een voorbehoedmiddel zorgen, wil je dat je partner dat doet, of allebei?
Thuisarts.nl noemt daarbij het praten met de partner en het bespreken met de huisarts, met de keuzekaarten als hulpmiddel om samen te kiezen. Of een stel later kinderen wil, speelt ook mee; daarover gaat kinderwens bespreken.
Wat Rutgers schrijft over gedeelde verantwoordelijkheid
Rutgers wijst erop dat de meeste middelen door vrouwen worden gebruikt, waardoor het lijkt alsof alleen zij verantwoordelijk zijn. Volgens Rutgers hebben beide partners er belang bij als ze (nog) geen kind willen. Als voordelen van samen regelen noemt Rutgers dat mensen de middelen beter gebruiken en minder snel vergeten, dat de kans op een ongewenste zwangerschap kleiner wordt, en dat het vertrouwen in de relatie groeit.
Rutgers noemt verschillende manieren waarop een partner betrokken kan zijn: afspraken maken over wie wat gebruikt, de kosten delen, meedenken over welke methode past, de anticonceptie ophalen bij de apotheek, meegaan naar de huisarts of verloskundige, en af en toe bespreken of de methode nog bevalt. Volgens Rutgers kunnen partners ook samen naar het gesprek bij de huisarts gaan. De huisarts vraagt daar naar medicijnen, ziektes in de familie, leeftijd en roken. Daardoor kan het advies van de huisarts anders uitvallen dan de uitkomst van een online keuzehulp.
Wat onderzoek zegt
Onderzoekers interviewden voor een studie uit 2013 42 zwarte, witte en Latijns-Amerikaanse vrouwen over hoe ze over anticonceptie wilden beslissen. De vrouwen wilden zelf de uiteindelijke keuze maken. Tegelijk wilden de meesten dat de zorgverlener meedacht, op een manier die uitging van hun eigen waarden en voorkeuren. Ze wilden volledige informatie over de mogelijkheden, vooral over bijwerkingen. Het onderzoek ging over het gesprek tussen de vrouw en de zorgverlener. Over praten over seks in het algemeen gaat praten over seks.
Kosten en vergoeding in 2026
Volgens Zorginstituut Nederland gelden in 2026 deze regels voor de basisverzekering:
- Jonger dan 21: anticonceptiemiddelen worden vergoed uit het basispakket.
- Eigen bijdrage: voor middelen zonder hormonen (koperspiraal, pessarium) geldt geen eigen bijdrage. Voor middelen met hormonen betaal je soms wel een eigen bijdrage.
- Eigen risico: onder de 18 geldt geen eigen risico. Vanaf 18 jaar gaan de kosten wel van het eigen risico af. Dat is in 2026 € 385. Het plaatsen of verwijderen van een spiraaltje of staafje door de huisarts valt niet onder het eigen risico.
- Vanaf 21: geen vergoeding uit het basispakket; je betaalt de middelen zelf. In sommige gevallen komen vrouwen ouder dan 21 toch in aanmerking.
- Condooms worden niet vergoed.
Een aanvullende verzekering vergoedt soms wel iets. De voorwaarden verschillen per verzekeraar en per polis; Zorginstituut Nederland verwijst daarvoor naar de eigen zorgverzekeraar. Volgens Rutgers is de kostenverdeling ook iets wat partners samen kunnen afspreken.
Waar je terechtkunt
Voor de meeste middelen is een afspraak met de huisarts nodig. Condooms, vrouwencondooms en een pessarium zijn volgens Rutgers zonder recept te krijgen bij apotheek, drogist, supermarkt of online. Jongeren tot 25 jaar kunnen volgens Rutgers gratis en anoniem terecht op een Sense-spreekuur voor een gesprek over anticonceptie; op sommige locaties kunnen Sense-artsen ook anticonceptie voorschrijven of plaatsen. Rutgers heeft daarnaast een online anticonceptiekeuzehulp op seksualiteit.nl.
Anticonceptie beschermt, op het condoom na, niet tegen soa's. Hoe stellen daarover praten en waar je je kunt laten testen, staat in soa's bespreken. Alle artikelen staan in het overzicht intimiteit.
Bronnen
- Thuisarts.nl. Ik wil niet zwanger worden. Welk voorbehoedmiddel kan ik kiezen? thuisarts.nl
- Thuisarts.nl / NHG (2021). Keuzekaart: Ik wil een voorbehoedmiddel dat mij goed beschermt tegen zwangerschap. thuisarts.nl (pdf)
- Thuisarts.nl / NHG (2021). Keuzekaart: Ik wil een voorbehoedmiddel zonder hormonen. thuisarts.nl (pdf)
- Rutgers (seksualiteit.nl). Anticonceptie. seksualiteit.nl
- Rutgers (seksualiteit.nl). Anticonceptie regel je samen. seksualiteit.nl
- Rutgers (seksualiteit.nl). Anticonceptie regelen. seksualiteit.nl
- De Graaf, H., Kraan, Y., Oldenhof, A. & Joemmanbaks, F. (2024). Monitor Seksuele Gezondheid 2023. Rutgers. rutgers.nl (pdf)
- De Graaf, H., Oldenhof, A., Kraan, Y., Beek, T., Kuipers, L. & Vermey, K. (red.) (2024). Seks onder je 25e: Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2023. Rutgers en Soa Aids Nederland. rutgers.nl (pdf)
- Dehlendorf, C., Levy, K., Kelley, A., Grumbach, K. & Steinauer, J. (2013). Women's preferences for contraceptive counseling and decision making. Contraception, 88(2), 250–256. doi.org/10.1016/j.contraception.2012.10.012
- Zorginstituut Nederland. Anticonceptiemiddelen (Zvw). zorginstituutnederland.nl
- Rijksoverheid. Welke zorg zit in het basispakket van de zorgverzekering? rijksoverheid.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.