De eerste keer seks

In Nederland had in 2023 de helft van de jongeren op 18,7-jarige leeftijd voor het eerst vaginale seks gehad. Dat is later dan vroeger: in 2017 lag die leeftijd op 18,0 jaar en in 2012 op 17,0 jaar. De wet stelt een grens bij 16 jaar, met een uitzondering voor leeftijdsgenoten. De meeste jongeren zeggen dat ze het de eerste keer allebei wilden, en ruim negen op de tien gebruikten een vorm van anticonceptie.

Wanneer hebben jongeren voor het eerst seks?

De cijfers komen uit het grote Nederlandse onderzoek Seks onder je 25e van Rutgers en Soa Aids Nederland, met gegevens uit 2023. De onderzoekers gebruiken de ‘mediane leeftijd’: de leeftijd waarop de helft van de jongeren iets heeft meegemaakt. Dat is betrouwbaarder dan een gemiddelde, omdat veel jongeren het op het moment van invullen nog niet hebben meegemaakt.

Seks is meer dan één ding. In 2023 lagen de mediane leeftijden zo:

tongzoenen: 16,4 jaar
vingeren of aftrekken: 18,0 jaar
orale seks: 18,6 jaar
vaginale seks: 18,7 jaar

Per leeftijdsgroep had in 2023 dit deel van de jongeren ervaring met vaginale seks: 3 procent van de 13- en 14-jarigen, 16 procent van de 15- en 16-jarigen, 35 procent van de 17- en 18-jarigen, 54 procent van de 19- en 20-jarigen en 73 procent van de 21- tot en met 24-jarigen. Jongeren die voor het eerst seks hadden met iemand van hetzelfde geslacht, waren daarbij gemiddeld 18,5 jaar (mediaan). Over de eerste zoen gaat de eerste kus.

Redenen om (nog) geen seks te hebben

Jongeren zonder seksuele ervaring konden in het onderzoek redenen aankruisen. ‘Het is gewoon nog niet gebeurd’ werd het vaakst genoemd (47 procent). Daarna volgden ‘ik wil eerst verliefd zijn of een relatie hebben’ (38 procent), ‘ik vind mezelf nog te jong’ (37 procent) en ‘ik heb daar nog geen zin in’ (24 procent). Zeventien procent wilde eerst getrouwd zijn. Sense.info, de site over seks en relaties voor jongeren, schrijft op de vraag of het normaal is om nog niet te willen: ‘Sommige mensen zijn gewoon wat later dan andere. Daar is niks mis mee!’

Wat zegt de wet in 2026?

De regels staan in het Wetboek van Strafrecht. Sinds de Wet seksuele misdrijven gelden deze hoofdlijnen:

Jonger dan 12 jaar: seksuele handelingen met een kind onder de 12 zijn altijd strafbaar (artikel 249).
Van 12 tot 16 jaar: seksuele handelingen met iemand van 12 tot 16 zijn strafbaar (artikel 247 en 248). Niet strafbaar is een leeftijdsgenoot die dit doet ‘in het kader van een gelijkwaardige situatie’.
Van 16 tot 18 jaar: seks is dan in bepaalde situaties strafbaar (artikel 245). Bijvoorbeeld als de ander gezag over de jongere heeft of voor de jongere zorgt, bij misbruik van overwicht, met geld of beloftes, of als de jongere in een bijzonder kwetsbare positie is.

Daarnaast geldt voor iedereen, op elke leeftijd: seks mag alleen als beide mensen het willen. Wat de wet daarover zegt, staat in wederzijdse instemming. Elke situatie is anders. Het Juridisch Loket geeft uitleg over een specifieke situatie.

Toestemming bij de eerste keer

In Seks onder je 25e zei 89 procent van de jongeren dat ze de eerste vaginale seks allebei wilden. Bij jongens was dat 95 procent, bij meiden 84 procent. Twaalf procent van de meiden werd overgehaald en 3 procent werd gedwongen. Bij jongens ging het om 3 en 1 procent.

Bij meiden hing dat sterk samen met de leeftijd. Van de meiden die 14 jaar of jonger waren, werd een op de drie overgehaald of gedwongen. Bij 15 of 16 jaar was dat een op de vijf, bij 17 of 18 jaar een op de negen en vanaf 19 jaar een op de veertien. Was de eerste sekspartner een vaste partner, dan was de kans kleiner dat het niet uit vrije wil gebeurde.

Sense.info noemt vijf vragen die jongeren zichzelf kunnen stellen: heb je er zin in, vertrouw je de ander, kies je er zelf voor, weet je hoe veilig vrijen werkt, en speelt je geloof een rol? Volgens Sense.info is er ‘maar 1 persoon die kan bepalen of jij aan seks toe bent: dat ben jijzelf.’ Hoe mensen hun grens merken en aangeven, staat bij grenzen aangeven.

Was er dwang of geweld? Veilig Thuis is gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000. Bij direct gevaar: 112. Ook de huisarts is een aanspreekpunt.

Hoe jongeren de eerste keer beleven

De meeste jongeren (62 procent) hadden een relatie met degene met wie ze voor het eerst vaginale seks hadden. Jongens vonden de eerste keer vaker fijn dan meiden: 64 procent tegenover 28 procent. De meeste meiden (56 procent) vonden het niet fijn en niet vervelend, en 17 procent vond het vervelend. Bij jongens was dat 4 procent.

Van de meiden zei 26 procent dat de eerste keer geen pijn deed, 49 procent een beetje en 25 procent veel. Of de eerste keer vervelend was, hing sterk samen met pijn. Meiden zonder pijn vonden het vrijwel nooit vervelend. Sense.info schrijft dat seks geen pijn hoeft te doen als iemand voldoende opgewonden is, en dat pijn ‘niet zo veel met het maagdenvlies te maken’ heeft.

Verwachtingen spelen ook mee. Volgens Sense.info is een eerste keer meestal niet de beste keer, en wordt seks fijner als mensen het vaker doen en elkaar beter kennen. Onzekerheid hoort er volgens de site bij, net als onhandigheid en lachen. Blijft seks pijn doen, dan is de huisarts het aanspreekpunt. Volgens Thuisarts.nl is de huisarts gewend om over seksuele klachten te praten.

Anticonceptie en condooms bij de eerste keer

Volgens Sense.info kan iemand de eerste keer meteen zwanger worden, zelfs als die nog nooit ongesteld is geweest. De eisprong komt namelijk vóór de eerste menstruatie.

In 2023 gebruikte 91 procent van de jongeren bij de eerste vaginale seks een vorm van anticonceptie. Twee derde (67 procent) gebruikte een condoom, drie op de vijf de pil of een ander middel, en ongeveer een derde allebei. Het condoomgebruik bij de eerste keer daalde wel: in 2017 gebruikte 75 procent van de jongens en 72 procent van de meiden een condoom, in 2023 was dat 64 en 69 procent.

Over soa's werd vooraf vaak niet gepraat. Van de jongeren sprak 61 procent vóór de eerste vaginale seks niet met de ander over het voorkomen van soa's zoals chlamydia of hiv. Meestal omdat ze het niet nodig vonden (34 procent) of er niet aan dachten (24 procent). Drie procent durfde het niet. Meer daarover staat in soa's bespreken. Welke middelen er zijn en wat ze kosten, staat in anticonceptie samen kiezen.

Waar jongeren met vragen terechtkunnen

Volgens Rutgers kunnen jongeren tot 25 jaar gratis en anoniem terecht op een Sense-spreekuur, bijvoorbeeld voor een gesprek over anticonceptie. Sense.info is ook telefonisch bereikbaar via 085-7609 712. Voor lichamelijke klachten is de huisarts het aanspreekpunt. Meer over seks en nabijheid staat in het overzicht intimiteit.

Bronnen

De Graaf, H., Oldenhof, A., Kraan, Y., Beek, T., Kuipers, L. & Vermey, K. (red.) (2024). Seks onder je 25e: Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2023. Rutgers en Soa Aids Nederland. rutgers.nl (pdf)
Wetboek van Strafrecht, artikelen 245, 247, 248 en 249 (geldend op 1 januari 2026). wetten.overheid.nl
Sense.info. De eerste keer. sense.info/nl/seks/de-eerste-keer
Sense.info. Ben jij er al aan toe? sense.info
Sense.info. Bereid je voor. sense.info
Sense.info. Tijdens de eerste keer. sense.info
Rutgers (seksualiteit.nl). Anticonceptie regelen. seksualiteit.nl
Thuisarts.nl. Ik wil seksuele klachten bespreken met mijn huisarts. thuisarts.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.