Lichamelijke aanraking
Liefdevolle aanraking zonder seks, zoals een knuffel, een hand vasthouden of tegen elkaar aan liggen, hangt in onderzoek samen met minder stress en een beter gevoel. In experimenten reageerden mensen die vlak daarvoor door hun partner waren aangeraakt rustiger op een stressvolle taak. Een grote analyse van ruim 130 onderzoeken vond dat aanraking pijn, angst en sombere gevoelens kan verminderen. Tegelijk zijn veel van die onderzoeken klein, en werkt aanraking alleen als die welkom is.
Waar deze pagina over gaat
Deze pagina gaat over aanraking in het algemeen: wat onderzoekers weten over het effect ervan op lichaam en stemming, en wat er gebeurt als mensen te weinig worden aangeraakt. Aanraking als manier om liefde te tonen, met onderzoek naar tederheid en relatietevredenheid, staat op aanraking als liefdestaal. Over lichamelijke nabijheid als vorm van intimiteit los van seks gaat intimiteit zonder seks.
Wat aanraking met je lichaam doet
Zenuwen voor zachte aanraking
In de huid zitten zenuwvezels die vooral reageren op zachte, langzame aanraking. Zweedse onderzoekers maten in 2009 de activiteit van deze zogenoemde C-tactiele vezels terwijl ze de huid van proefpersonen met een zacht kwastje streelden. De vezels reageerden het sterkst bij een gemiddelde snelheid van ongeveer 1 tot 10 centimeter per seconde. Precies die snelheid vonden de proefpersonen ook het prettigst. De onderzoekers denken dat deze vezels een eigen route zijn voor het soort aanraking dat mensen bij elkaar zoeken.
Aanraking en stress
Verschillende experimenten keken wat aanraking door een partner doet vlak voor een stressvolle situatie. In een Zwitsers onderzoek kregen 67 vrouwen met een vaste partner eerst tien minuten een nek- en schoudermassage van hun partner, een gesprek met steunende woorden, of geen contact. Daarna deden ze een gestandaardiseerde stresstest in een laboratorium. De vrouwen die waren gemasseerd, hadden daarna een minder sterke stijging van het stresshormoon cortisol en van hun hartslag. Alleen steunende woorden gaven dat effect niet.
Een Amerikaans onderzoek onder 183 samenwonende volwassenen vond iets vergelijkbaars. Stellen hielden tien minuten elkaars hand vast tijdens een romantische film en gaven elkaar daarna een knuffel van twintig seconden. Bij een spreekopdracht daarna stegen hun bloeddruk en hartslag minder dan bij mensen die alleen rustig hadden gezeten. Dat gold voor mannen en vrouwen.
Ook in de hersenen is iets te zien. In een klein onderzoek met hersenscans kregen zestien getrouwde vrouwen te horen dat ze misschien een schokje zouden krijgen. Hielden ze de hand van hun man vast, dan reageerden de hersengebieden voor dreiging minder sterk. Met de hand van een onbekende was dat effect kleiner. Hoe tevredener de vrouwen over hun huwelijk waren, hoe sterker de hand van hun partner dit effect had.
Over de rol van hormonen als oxytocine bij nabijheid staat meer in oxytocine.
Effecten op langere termijn
Een paar onderzoeken keken verder dan één moment. In een onderzoek onder 34 jonge getrouwde stellen deed de helft vier weken lang mee aan een programma om elkaar vaker liefdevol aan te raken. Bij die stellen steeg het oxytocine in het speeksel en daalde een stof die met stress samenhangt. Bij de mannen in die groep was de bloeddruk na vier weken lager dan in de controlegroep.
Een ander onderzoek volgde 404 gezonde volwassenen twee weken lang. Elke avond gaven ze telefonisch door of ze ruzie hadden gehad en of ze waren geknuffeld. Daarna werden ze in quarantaine blootgesteld aan een verkoudheidsvirus. Bij mensen met veel conflicten was de kans op een infectie groter. Bij wie vaak werd geknuffeld, was die stijging kleiner. En wie toch verkouden werd, had minder zware klachten naarmate die vaker was geknuffeld.
Wat een grote analyse laat zien
In 2024 bundelden onderzoekers 137 onderzoeken naar aanraking, met nog eens 75 onderzoeken in een breder overzicht. Samen ging het om bijna 13.000 mensen. Bij volwassenen verminderde aanraking pijn, sombere gevoelens en angst. Het maakte weinig uit of de aanraking kwam van een bekende of van een zorgverlener. Ook het soort aanraking, zoals een massage of zacht strelen, leek minder belangrijk. Wat wel uitmaakte: hoe vaker de aanraking terugkwam, hoe groter het effect. Langere sessies gaven geen extra voordeel. Aanraking met een voorwerp of robot had vergelijkbare lichamelijke effecten, maar minder effect op de psychische gezondheid.
Als aanraking ontbreekt
De onderzoeker Kory Floyd noemt het ‘affection deprivation’: meer liefdevolle aanraking willen dan je krijgt. In zijn onderzoek onder 509 volwassenen hing dat gemis samen met meer eenzaamheid, somberheid en stress, en met minder geluk, minder sociale steun en minder tevredenheid over de relatie. Mannen gaven gemiddeld vaker aan dat ze aanraking misten dan vrouwen. Leeftijd maakte niet uit.
Tijdens de coronamaatregelen konden onderzoekers dit gemis in het dagelijks leven bestuderen. In een online onderzoek onder 1.746 mensen hing het missen van intieme aanraking samen met meer angst en eenzaamheid. Intieme aanraking was ook de vorm die mensen het meest misten. Hoe sterk mensen naar aanraking verlangden, verschilde per persoon: mensen met een angstige hechtingsstijl verlangden er meer naar, mensen met een vermijdende stijl juist minder. Wat die stijlen inhouden, staat bij hechtingsstijlen.
Deze onderzoeken meten samenhang op één moment. Ze laten niet zien of te weinig aanraking somberheid veroorzaakt, of dat mensen die somber zijn minder aanraking krijgen of zoeken.
Kanttekeningen bij het onderzoek
De resultaten zijn consistent, maar er zijn beperkingen. Veel experimenten hebben weinig deelnemers en vinden plaats in een laboratorium. De auteurs van de grote analyse uit 2024 wijzen erop dat kleine onderzoeken vaker gunstige uitkomsten rapporteren, en dat deelnemers altijd weten of ze worden aangeraakt. Een onderzoek kan dus niet ‘blind’ zijn, zoals bij medicijnen. De experimenten met stellen op deze pagina gingen bovendien vooral over jonge stellen van een man en een vrouw.
Aanraking is alleen fijn als die welkom is
Niet iedereen heeft dezelfde behoefte aan aanraking, en die behoefte kan per dag verschillen. Een knuffel die de een geruststelt, kan voor de ander op dat moment te veel zijn. Ook in een relatie bepaalt ieder zelf wanneer en hoe die aangeraakt wil worden. Daarover gaat grenzen aangeven.
Wie tegen de eigen wil wordt aangeraakt of zich onveilig voelt bij een partner, kan gratis en anoniem terecht bij Veilig Thuis: 0800-2000, dag en nacht bereikbaar. Bij direct gevaar: 112. Bij langdurige eenzaamheid of somberheid kun je terecht bij je huisarts.
Meer over nabijheid, seks en verbinding staat in het overzicht intimiteit.
Bronnen
- Löken, L.S., Wessberg, J., Morrison, I., McGlone, F. & Olausson, H. (2009). Coding of pleasant touch by unmyelinated afferents in humans. Nature Neuroscience, 12(5), 547–548. doi.org/10.1038/nn.2312
- Ditzen, B., Neumann, I.D., Bodenmann, G., von Dawans, B., Turner, R.A., Ehlert, U. & Heinrichs, M. (2007). Effects of different kinds of couple interaction on cortisol and heart rate responses to stress in women. Psychoneuroendocrinology, 32(5), 565–574. doi.org/10.1016/j.psyneuen.2007.03.011
- Grewen, K.M., Anderson, B.J., Girdler, S.S. & Light, K.C. (2003). Warm partner contact is related to lower cardiovascular reactivity. Behavioral Medicine, 29(3), 123–130. doi.org/10.1080/08964280309596065
- Coan, J.A., Schaefer, H.S. & Davidson, R.J. (2006). Lending a hand: Social regulation of the neural response to threat. Psychological Science, 17(12), 1032–1039. doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01832.x
- Holt-Lunstad, J., Birmingham, W.A. & Light, K.C. (2008). Influence of a ‘warm touch’ support enhancement intervention among married couples on ambulatory blood pressure, oxytocin, alpha amylase, and cortisol. Psychosomatic Medicine, 70(9), 976–985. doi.org/10.1097/PSY.0b013e318187aef7
- Cohen, S., Janicki-Deverts, D., Turner, R.B. & Doyle, W.J. (2015). Does hugging provide stress-buffering social support? A study of susceptibility to upper respiratory infection and illness. Psychological Science, 26(2), 135–147. doi.org/10.1177/0956797614559284
- Packheiser, J., Hartmann, H., Fredriksen, K., Gazzola, V., Keysers, C. & Michon, F. (2024). A systematic review and multivariate meta-analysis of the physical and mental health benefits of touch interventions. Nature Human Behaviour, 8(6), 1088–1107. doi.org/10.1038/s41562-024-01841-8
- Floyd, K. (2014). Relational and health correlates of affection deprivation. Western Journal of Communication, 78(4), 383–403. doi.org/10.1080/10570314.2014.927071
- Von Mohr, M., Kirsch, L.P. & Fotopoulou, A. (2021). Social touch deprivation during COVID-19: Effects on psychological wellbeing and craving interpersonal touch. Royal Society Open Science, 8(9), 210287. doi.org/10.1098/rsos.210287
- Veilig Thuis. Bel Veilig Thuis: 0800-2000. veiligthuis.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.