Hechtingsstijlen

Een hechtingsstijl is de manier waarop je je aan belangrijke mensen bindt: hoe makkelijk je nabijheid zoekt, hoeveel je erop vertrouwt dat de ander er voor je is, en wat je doet als je bang bent om die ander kwijt te raken. Psychologen meten dat bij volwassenen meestal op twee schalen: hechtingsangst en hechtingsvermijding. Wie op allebei laag scoort, noemen ze veilig gehecht. Een hechtingsstijl is geen vast etiket. Hij kan in de loop van je leven veranderen.

Waar komt de theorie vandaan?

De hechtingstheorie is bedacht door John Bowlby en Mary Ainsworth. Bowlby was vanaf de jaren dertig geïnteresseerd in wat het met kinderen doet als ze hun moeder verliezen of te weinig zorg krijgen. Ainsworth deed in Oeganda het eerste onderzoek naar hoe baby's zich aan hun moeder hechten. Van haar komt het idee van de ouder als ‘veilige basis’: een kind durft de wereld te ontdekken omdat het weet dat het kan terugkomen.

Ainsworth ontwikkelde ook een test, de Vreemdesituatietest. Daarin wordt een kind van 12 tot 20 maanden even van de ouder gescheiden en weer herenigd. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut onderscheiden onderzoekers zo vier soorten gehechtheid bij kinderen:

  • Veilig: het kind zoekt troost, is snel getroost en gaat daarna weer spelen.
  • Onveilig-vermijdend: het kind zoekt weinig nabijheid en richt zich van de ouder af.
  • Onveilig-ambivalent: het kind zoekt veel nabijheid, maar reageert ook boos of passief.
  • Gedesorganiseerd: het kind laat tegenstrijdig gedrag of angst zien tegenover de ouder.

Het NJi benadrukt dat onveilige gehechtheid iets anders is dan een hechtingsstoornis. Een hechtingsstoornis is een psychiatrische stoornis die vooral ontstaat na ernstige verwaarlozing of steeds wisselende verzorgers.

Van baby naar liefdesrelatie

In 1987 deden de Amerikaanse psychologen Cindy Hazan en Phillip Shaver een opvallende stap. Ze stelden dat romantische liefde ook een vorm van hechting is. Volwassen geliefden bouwen volgens hen een band op zoals een baby met een ouder. Ze vertaalden de drie stijlen die toen bekend waren (veilig, vermijdend en angstig-ambivalent) naar de liefde.

In twee vragenlijststudies vonden ze dat die drie stijlen bij volwassenen ongeveer even vaak voorkwamen als bij baby's. Mensen met verschillende stijlen beleefden de liefde ook op een andere manier. En hun stijl hing samen met hoe ze hun relatie met hun ouders herinnerden. Dit onderzoek is het begin van een hele onderzoekstak naar hechting bij volwassenen.

Twee schalen: angst en vermijding

Tegenwoordig denken de meeste onderzoekers niet meer in hokjes, maar in twee schalen. Hechtingsonderzoekers Mario Mikulincer en Phillip Shaver omschrijven ze zo:

  • Hechtingsangst: hoeveel je je zorgen maakt dat je partner er niet is of niet reageert als je die nodig hebt.
  • Hechtingsvermijding: hoeveel je de goede bedoelingen van een partner wantrouwt en daarom liever op afstand blijft.

Wie veel angst voelt, gaat vaak juist harder zijn best doen voor nabijheid, steun en liefde, maar twijfelt tegelijk of die steun wel komt. Wie veel vermijdt, doet het omgekeerde: nabijheid niet opzoeken, eigen behoeften wegdrukken en afhankelijkheid uit de weg gaan. Beide schalen kun je volgens deze onderzoekers betrouwbaar meten met een vragenlijst.

De vier stijlen

Psycholoog Kim Bartholomew werkte in 1991 met Leonard Horowitz een model met vier stijlen uit. Ze combineerde daarvoor twee dingen: je beeld van jezelf (positief of negatief) en je beeld van anderen (positief of negatief). In onderzoek worden de vier stijlen vaak beschreven met de twee schalen van hierboven:

  • Veilig: weinig angst en weinig vermijding. Je voelt je op je gemak met nabijheid. Meer staat bij veilige hechting.
  • Angstig of gepreoccupeerd: veel angst. Je zoekt nabijheid, maar bent snel bang dat de ander je laat vallen. Zie angstige hechting.
  • Vermijdend of afwijzend: weinig angst, maar ook weinig behoefte aan nabijheid en afhankelijkheid. Zie vermijdende hechting.
  • Angstig-vermijdend: veel angst en tegelijk moeite met nabijheid. Deze stijl wordt vaak in één adem genoemd met gedesorganiseerde hechting.

Die laatste vergelijking is omstreden. Een groot overzichtsartikel van tientallen hechtingsonderzoekers waarschuwt dat de gedesorganiseerde gehechtheid bij baby's niet hetzelfde is als de ‘angstige-vermijdende stijl’ uit vragenlijsten voor volwassenen. Er is weinig bewijs dat het om hetzelfde gaat.

Hoe stabiel is je hechtingsstijl?

Dat is minder vast dan veel mensen denken. Een meta-analyse van psycholoog Chris Fraley liet zien dat hechtingsveiligheid in de eerste 19 levensjaren matig stabiel is: niet willekeurig, maar ook zeker niet vastgelegd. Fraley en Glenn Roisman zetten later vier lessen uit lang lopend onderzoek op een rij. De band tussen de zorg die je als kind kreeg en je hechting als volwassene bestaat, maar is zwak en niet in elk onderzoek even duidelijk. Je stijl is in de kindertijd en puberteit beweeglijker dan later. En vroege ervaringen bepalen niet hoe het je als volwassene vergaat.

Ook bij volwassenen verandert er nog iets. Een studie die mensen volgde van 13 tot 72 jaar vond dat hechtingsangst gemiddeld afnam met de leeftijd, vooral op middelbare en latere leeftijd. Vermijding nam geleidelijk af. Mensen met een relatie scoorden lager op beide schalen.

Relaties kunnen daar zelf aan bijdragen. Onderzoekers rond Ximena Arriaga beschrijven hoe een relatie hechting kan beïnvloeden. Angst zou vooral afnemen als je meer zelfvertrouwen krijgt, en vermijding vooral als je merkt dat het fijn en veilig is om op iemand te leunen. Volgens Mikulincer en Shaver zijn er ook aanwijzingen dat het gevoel van veiligheid bij een therapeut de psychische gezondheid verbetert, al noemen ze dat bewijs nog voorlopig.

Kritiek op hokjes en labels

Op sociale media lijkt het alsof iedereen in één van vier vakjes past. Onderzoek laat iets anders zien. In een studie met twee grote groepen deelnemers keken Fraley en collega's of hechting echt uit aparte typen bestaat. De verschillen tussen mensen pasten beter bij glijdende schalen dan bij losse categorieën. Je bent dus niet ‘een vermijder’, maar je scoort ergens op een schaal, en die score kan per relatie en per periode verschillen.

Daarnaast waarschuwen hechtingsonderzoekers dat een gedesorganiseerde gehechtheid bij een kind geen bewijs is van mishandeling en geen vaste eigenschap. Een hechtingsstijl is ook geen diagnose. Het is een manier om patronen te begrijpen, niet om iemand af te schrijven.

Op liefde.org staat een hechtingsstijl-test. Zo'n test geeft een globale indicatie op de twee schalen, geen oordeel en geen diagnose. Bij psychische klachten, bijvoorbeeld als angst of wantrouwen het dagelijks leven of relaties flink in de weg zit, kun je terecht bij de huisarts. Die kan doorverwijzen naar een praktijkondersteuner of psycholoog. Meer over de wetenschap achter liefde lees je in het overzicht psychologie.

Bronnen

  1. Bretherton, I. (1992). The origins of attachment theory: John Bowlby and Mary Ainsworth. Developmental Psychology, 28(5), 759–775. doi.org/10.1037/0012-1649.28.5.759
  2. Nederlands Jeugdinstituut. Soorten gehechtheidsrelaties. nji.nl
  3. Hazan, C. & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511
  4. Mikulincer, M. & Shaver, P.R. (2012). An attachment perspective on psychopathology. World Psychiatry, 11(1), 11–15. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  5. Bartholomew, K. & Horowitz, L.M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244. doi.org/10.1037/0022-3514.61.2.226
  6. Shevlin, M., Boyda, D., Elklit, A. & Murphy, S. (2014). Adult attachment styles and the psychological response to infant bereavement. European Journal of Psychotraumatology, 5, 23295. doi.org/10.3402/ejpt.v5.23295
  7. Granqvist, P., Sroufe, L.A., Dozier, M. e.a. (2017). Disorganized attachment in infancy: A review of the phenomenon and its implications for clinicians and policy-makers. Attachment & Human Development, 19(6), 534–558. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  8. Fraley, R.C. (2002). Attachment stability from infancy to adulthood: Meta-analysis and dynamic modeling of developmental mechanisms. Personality and Social Psychology Review, 6(2), 123–151. doi.org/10.1207/S15327957PSPR0602_03
  9. Fraley, R.C. & Roisman, G.I. (2019). The development of adult attachment styles: Four lessons. Current Opinion in Psychology, 25, 26–30. doi.org/10.1016/j.copsyc.2018.02.008
  10. Chopik, W.J., Edelstein, R.S. & Grimm, K.J. (2019). Longitudinal changes in attachment orientation over a 59-year period. Journal of Personality and Social Psychology, 116(4), 598–611. doi.org/10.1037/pspp0000167
  11. Arriaga, X.B., Kumashiro, M., Simpson, J.A. & Overall, N.C. (2018). Revising working models across time: Relationship situations that enhance attachment security. Personality and Social Psychology Review, 22(1), 71–96. doi.org/10.1177/1088868317705257
  12. Fraley, R.C., Hudson, N.W., Heffernan, M.E. & Segal, N. (2015). Are adult attachment styles categorical or dimensional? A taxometric analysis of general and relationship-specific attachment orientations. Journal of Personality and Social Psychology, 109(2), 354–368. doi.org/10.1037/pspp0000027

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen