Complimenten geven en krijgen

Een compliment is een uitspraak waarmee iemand iets positiefs zegt over een ander: over een eigenschap, over iets wat de ander deed of over hoe de ander eruitziet. Onderzoek laat zien dat mensen die een compliment geven, vaak onderschatten hoe blij de ontvanger ermee is. Ze denken ook dat het ongemakkelijker overkomt dan het in werkelijkheid is. Daardoor geven mensen minder complimenten dan ze zelf zouden willen. Hoe iemand een compliment ontvangt, hangt onder meer af van het zelfbeeld en van de cultuur.

Wat is een compliment?

In een relatie kan een compliment over van alles gaan. Over hoe de ander eruitziet, over iets wat de ander goed deed, over een karaktertrek of over de manier waarop de ander met een lastige situatie omging. Een compliment kan hardop worden gezegd, in een appje staan of op een briefje.

Complimenten horen bij de liefdestaal ‘positieve woorden’ van Gary Chapman. Wat die liefdestaal inhoudt en welk onderzoek erover bestaat, staat op de pagina over positieve woorden. Deze pagina gaat over het compliment zelf: wat er gebeurt bij degene die het geeft en bij degene die het krijgt.

Een compliment lijkt op een bedankje, maar is niet hetzelfde. Een bedankje gaat over iets wat de ander voor de spreker deed. Een compliment kan ook gaan over iets wat los staat van de spreker, zoals een goede presentatie op het werk of een geslaagde verbouwing. Over dank en erkenning in het dagelijks leven van een relatie gaat waardering tonen.

Gevers onderschatten het effect

Het onderzoek van Zhao en Epley

Psychologen Xuan Zhao en Nicholas Epley publiceerden in 2021 een reeks onderzoeken over complimenten. In vragenlijsten gaven mensen aan dat ze minder complimenten gaven dan ze zouden moeten of zouden willen geven. In negen experimenten schreven deelnemers daarna een gemeend compliment. Ze schatten in hoe blij en hoe ongemakkelijk de ontvanger zich zou voelen. Daarna werd aan de ontvangers gevraagd hoe ze zich werkelijk voelden.

De uitkomst was steeds dezelfde. Gevers onderschatten hoe positief ontvangers zich voelden, en ze overschatten hoe ongemakkelijk ontvangers het vonden. Volgens de onderzoekers komt dat deels doordat gevers onderschatten hoe goed hun woorden overkomen. Zij denken bijvoorbeeld dat hun compliment onhandig klinkt, terwijl de ontvanger dat niet zo ervaart. Hoe graag iemand een compliment geeft, hangt mede af van de reactie die diegene verwacht. Een te sombere verwachting werkt dus als een drempel. Toen deelnemers in een experiment werd gevraagd te letten op de warmte in hun compliment, wilden ze het vaker uitspreken.

Hetzelfde patroon in ander onderzoek

Erica Boothby en Vanessa Bohns kwamen in vijf onderzoeken tot een vergelijkbare uitkomst. Ook bij hen onderschatten gevers hoe goed de ontvanger zich voelde. Ze overschatten hoe vervelend en ongemakkelijk de ontvanger het vond, zelfs als ze er achteraf op terugkeken. De onderzoekers vonden dat de misinschatting kwam door de eigen zenuwen van de gever en de zorg of die het wel goed zou brengen. Buitenstaanders die moesten voorspellen hoe de ontvanger zou reageren, schatten het wel goed in. En hoewel gevers vooraf zenuwachtig waren, voelden ze zich zelf beter nadat ze het compliment hadden gegeven.

Bij dankbaarheid zagen onderzoekers hetzelfde. In onderzoek van Amit Kumar en Nicholas Epley schreven deelnemers een brief waarin ze iemand bedankten. Ook zij onderschatten hoe blij en verrast de ontvanger zou zijn, en ze overschatten hoe ongemakkelijk het zou voelen. Hoe zo'n brief vaak is opgebouwd, staat in een liefdesbrief schrijven.

Wat dit wel en niet zegt

Deze onderzoeken gingen over complimenten en dank in het algemeen, niet specifiek over partners. Het ging bovendien om gemeende complimenten. Over complimenten die niet gemeend zijn of een bijbedoeling hebben, zeggen ze niets. Wel laten ze een terugkerend patroon zien: wie iets aardigs wil zeggen, verwacht vaak een minder warme reactie dan er werkelijk komt.

Waarom sommige mensen een compliment moeilijk aannemen

Niet iedereen neemt een compliment makkelijk aan. Sommige mensen wuiven het weg (‘Ach, dat was niks’), maken er een grapje van of geven meteen een compliment terug. Onderzoek wijst op twee dingen die daarbij meespelen: het zelfbeeld van de ontvanger en de cultuur waarin iemand is opgegroeid.

Zelfbeeld

Denise Marigold, John Holmes en Michael Ross onderzochten in 2007 hoe mensen met een laag zelfbeeld reageren op complimenten van hun partner. Mensen met een laag zelfbeeld twijfelen er vaak aan hoeveel ze voor hun partner betekenen. Toch nemen ze juist lieve woorden van die partner moeilijk aan. Volgens de onderzoekers ondermijnt dat hun relaties, en in eerder onderzoek bleek het lastig te veranderen.

In drie onderzoeken beschreven deelnemers een compliment dat ze kort daarvoor van hun partner hadden gekregen. Een deel van hen werd gevraagd te beschrijven wat het compliment betekende en waarom het belangrijk was. Mensen met een laag zelfbeeld die dat deden, voelden zich daarna positiever over het compliment, over zichzelf en over hun relatie. Ze voelden zich even zeker en tevreden als mensen met een hoog zelfbeeld. Dat effect was twee weken later nog te zien. Het onderzoek laat dus zien dat de manier waarop iemand over een compliment nadenkt, uitmaakt voor hoe het binnenkomt.

Cultuur

Ook cultuur bepaalt hoe mensen reageren. Taalkundige Lucas Seuren beschreef in 2017 op Neerlandistiek een vergelijking van de Duitse taalkundige Andrea Golato tussen Duitse en Amerikaanse sprekers. Volgens dat onderzoek accepteren Amerikanen complimenten zelden, terwijl Duitsers dat juist vaak doen. Een Duitse collega sprak die conclusie overigens tegen. Amerikanen die een compliment wel aannemen, zeggen meestal simpelweg ‘thank you’. Duitsers bedanken vaker indirect, door iets positiefs over het compliment te zeggen. Golato vond in totaal meer dan tien soorten reacties.

Hoe Nederlanders op complimenten reageren, is volgens Seuren nog weinig onderzocht. Hij schreef dat het zou helpen ‘als iemand eens gaat uitzoeken hoe complimenten werken in het Nederlands’. Een betrouwbaar beeld van ‘de Nederlandse manier’ is er dus niet.

Soorten complimenten

Complimenten verschillen in waar ze over gaan. Een compliment kan gaan over uiterlijk (‘Die kleur staat je goed’), over iets wat de ander deed (‘Wat heb je dat gesprek rustig aangepakt’) of over wie de ander is (‘Je bent zo geduldig met mensen’). Het kan algemeen zijn of heel concreet, met een moment of detail erbij.

Het onderzoek van Marigold en collega's ging over de betekenis die een ontvanger aan een compliment geeft, niet over de vorm die de gever kiest. Of concrete complimenten beter vallen dan algemene, hebben deze onderzoeken niet getest. Complimenten zijn verder een van vele kleine gebaren in een relatie. Andere vormen van liefde uiten staan in het overzicht liefde uiten.

Bronnen

Zhao, X. & Epley, N. (2021). Insufficiently complimentary?: Underestimating the positive impact of compliments creates a barrier to expressing them. Journal of Personality and Social Psychology, 121(2), 239–256. doi.org/10.1037/pspa0000277
Boothby, E.J. & Bohns, V.K. (2021). Why a simple act of kindness is not as simple as it seems: Underestimating the positive impact of our compliments on others. Personality and Social Psychology Bulletin, 47(5), 826–840. doi.org/10.1177/0146167220949003
Kumar, A. & Epley, N. (2018). Undervaluing gratitude: Expressers misunderstand the consequences of showing appreciation. Psychological Science, 29(9), 1423–1435. doi.org/10.1177/0956797618772506
Marigold, D.C., Holmes, J.G. & Ross, M. (2007). More than words: Reframing compliments from romantic partners fosters security in low self-esteem individuals. Journal of Personality and Social Psychology, 92(2), 232–248. doi.org/10.1037/0022-3514.92.2.232
Seuren, L. (1 maart 2017). Complimenten zijn niet (alleen) psychologisch. Neerlandistiek. neerlandistiek.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.