Het onderzoek van Gottman

De Amerikaanse psycholoog John Gottman onderzocht vanaf de jaren zeventig, grotendeels samen met Robert Levenson, hoe stellen met elkaar omgaan. Ze filmden gesprekken, maten hartslag en zweet, en volgden stellen jarenlang om te zien wie bij elkaar bleef. Bekend werd vooral een appartement aan de Universiteit van Washington in Seattle, door journalisten het ‘Love Lab’ genoemd. Uit dit werk komen de ‘vier ruiters’ en het beeld dat het niet uitmaakt óf stellen ruziemaken, maar hoe. Het onderzoek is invloedrijk, maar de beroemde voorspelcijfers van boven de 90 procent staan ter discussie, en een deel van de bevindingen werd in andere groepen niet teruggevonden.

Hoe het begon

Volgens het Gottman Institute begonnen Gottman en Levenson in 1976 samen te werken. Hun idee was om onderzoek naar emoties te combineren met lichamelijke metingen. In een van hun eerste studies, gepubliceerd in 1983, lieten ze 30 getrouwde stellen twee gesprekken voeren: een over hoe hun dag was geweest en een over een probleem in hun huwelijk. Ondertussen maten ze onder meer hartslag en huidgeleiding, een maat voor zweten. Achteraf keken de partners de video terug en gaven ze steeds aan hoe ze zich hadden gevoeld.

Bij stellen die minder tevreden waren, liepen de lichamelijke reacties van de twee partners sterker met elkaar mee. Ook beantwoordden ze negatieve gevoelens vaker met negatieve gevoelens. In dit kleine onderzoek verklaarde dat meelopen van de lichamelijke reacties alleen al 60 procent van de verschillen in tevredenheid. Drie jaar later spoorden de onderzoekers 19 van deze stellen opnieuw op. Hoe opgewondener het lichaam van de partners was geweest tijdens de gesprekken, hoe meer hun tevredenheid in die jaren was gedaald.

Het Love Lab

In 1986 bouwden de onderzoekers volgens het Gottman Institute een ‘appartementlaboratorium’ aan de Universiteit van Washington. Het tijdschrift van die universiteit beschreef het in 1992: een appartement aan het water met keuken, eettafel, televisie en een slaapbank. Pasgetrouwde stellen kwamen er op zondagochtend en bleven een nacht. Drie camera’s aan de muur legden vast wat ze deden, van gesprekken tot de krant lezen. De partners droegen meters voor hartslag en zweten, en er werden monsters genomen om stresshormonen te meten. Na 22.00 uur werd niet meer gekeken.

De onderzoekers codeerden de video’s met een eigen systeem voor emoties, het Specific Affect Coding System (SPAFF). Daarmee legden ze onder meer humor, genegenheid en negatieve gevoelens tijdens een gesprek vast. Over de jaren volgden ze stellen op verschillende momenten opnieuw. Volgens een artikel in Psychotherapy Networker uit 2006 volgde Gottman een deel van de stellen meer dan twintig jaar.

Bekende bevindingen

Vijf soorten stellen

In 1993 beschreef Gottman op basis van 73 stellen, die hij vier jaar volgde, vijf typen. Drie typen waren stabiel. Gottman noemde ze ‘validators’, ‘volatiles’ en ‘avoiders’: stellen die elkaars standpunt erkennen, felle stellen en stellen die conflicten vermijden. Ze verschilden in hoe ze problemen oplosten, welke gevoelens ze toonden en hoe vaak ze elkaar probeerden te overtuigen. Twee typen waren instabiel: vijandige stellen en vijandig-afstandelijke stellen. Zij dachten in die vier jaar vaker aan scheiden en scheidden ook vaker. Volgens Gottman zijn er dus meerdere manieren om een stabiel huwelijk te hebben. Hij werkte dat uit tot een ‘balanstheorie’ van het huwelijk.

De vier ruiters

Bij dezelfde 73 stellen zagen Gottman en Levenson dat stellen bij wie het negatieve de overhand had, zich onder meer meer verdedigden, koppiger waren en zich vaker terugtrokken. Zij gingen ook vaker uit elkaar. Uit dit werk en uit later onderzoek met 130 pasgetrouwde stellen komen de vier patronen die Gottman de ‘vier ruiters’ noemde: kritiek, minachting, verdedigen en dichtklappen. Wat de vier ruiters precies zijn en welk onderzoek daarachter zit, staat bij de vier ruiters van Gottman.

Het onderzoek met pasgetrouwden

In het onderzoek uit 1998 voorspelde boosheid op zich geen scheiding. Volgens een samenvatting van Hyoun Kim en collega’s voorspelden wel: een negatief begin van het gesprek door de vrouw, mannen die de invloed van hun vrouw afwezen, en mannen die de negatieve gevoelens van hun vrouw niet temperden. Meer positieve gevoelens tijdens het gesprek hingen samen met tevredenheid en stabiliteit. Het onderzoek kreeg veel media-aandacht.

Kleine momenten

Janice Driver en Gottman filmden 49 pasgetrouwde stellen tijdens het avondeten en tijdens een ruziegesprek. Stellen die in alledaagse momenten speelser en enthousiaster op elkaar reageerden, gebruikten tijdens het ruziegesprek meer humor en genegenheid. De onderzoekers wijzen er zelf op dat het om samenhang ging, niet om bewezen oorzaak en gevolg. Volgens het Gottman Institute gingen stellen die later scheidden in 33 procent van de gevallen in op een ‘bid’, een kleine poging tot contact van de partner, tegenover 86 procent bij stellen die getrouwd bleven.

Gottman en Levenson onderzochten in 2003 ook stellen van hetzelfde geslacht, met dezelfde drie gesprekken als bij getrouwde man-vrouwstellen. Later ontwikkelden John en Julie Gottman op basis van dit werk een vorm van relatietherapie, de Gottman-methode. Daarover gaat relatietherapie.

Wat het onderzoek sterk maakt

Veel relatieonderzoek gebruikt alleen vragenlijsten. Gottman en Levenson keken naar echt gedrag, maten lichamelijke reacties en volgden stellen jarenlang. Die combinatie was vernieuwend. Hun bevindingen over vijandigheid passen bovendien bij ander onderzoek: een overzicht van tientallen studies, genoemd bij de vier ruiters, vond dat vijandigheid tijdens een ruzie samenhangt met minder tevredenheid.

Kritiek op het onderzoek

De voorspelcijfers

Gottman staat bekend om de claim dat hij scheiding met meer dan 90 procent zekerheid kan voorspellen. Het Gottman Institute schrijft over ‘gemiddeld meer dan 90 procent’ in zeven langlopende studies. Het universiteitstijdschrift noemde in 1992 zelfs 95 procent voor de vraag welke huwelijken in drie jaar beter of slechter werden. In het peer-reviewed onderzoek uit 2000 ging het om 93 procent.

Richard Heyman en Amy Smith Slep wezen erop dat zulke cijfers ontstaan als een voorspelmodel wordt gebouwd en getoetst op dezelfde groep stellen. Met eigen gegevens lieten ze zien dat de nauwkeurigheid sterk daalt als het model op een nieuwe groep wordt getest. Statistici noemen dat probleem ‘overfitting’: een model past dan vooral goed op toevallige eigenaardigheden van de eigen gegevens. Heyman en Smith Slep concluderen dat zulke resultaten met ‘uiterste voorzichtigheid’ moeten worden gelezen, hoe indrukwekkend ze ook lijken.

Wie er meededen

Scott Stanley, Thomas Bradbury en Howard Markman bekritiseerden het onderzoek uit 1998. Volgens hen waren de stellen niet willekeurig gekozen, werd onvoldoende rekening gehouden met verschillen aan het begin, en werden uit samenhang te stellige conclusies getrokken over oorzaak en gevolg. Volgens Kim en collega’s vergeleek dat onderzoek voor de tevredenheid alleen twintig zeer tevreden en twintig weinig tevreden stellen, en liet het de middengroep weg.

Een herhaling die niet lukte

Kim, Deborah Capaldi en Lynn Crosby herhaalden de analyses uit 1998 bij 85 jonge getrouwde en samenwonende stellen uit een kwetsbare groep, met mannen van gemiddeld 21 jaar. Ze volgden hen ongeveer tweeënhalf jaar. Hun conclusie: ‘de belangrijkste bevindingen van Gottman en collega’s werden niet herhaald’. Een negatief begin van het gesprek, het afwijzen van invloed en het niet temperen van negatieve gevoelens voorspelden niet wie uit elkaar ging. Van de 22 onderzochte patronen hingen er maar twee samen met uit elkaar gaan. Wel hingen positieve gevoelens, net als bij Gottman, samen met meer tevredenheid. De onderzoekers noemen mogelijke verklaringen, zoals de jongere leeftijd, de andere opzet van de gesprekken en een andere analysemethode.

Eigen samenvattingen

Veel cijfers die over Gottman rondgaan, zoals het aantal van meer dan 3.000 onderzochte stellen, komen uit zijn eigen lezingen, boeken en website of uit interviews. Die zijn niet hetzelfde als onafhankelijk getoetst onderzoek. Over de therapie die op dit werk is gebaseerd, concludeerde een overzicht van 40 studies uit 2026 dat er bescheiden steun voor is, net als voor zes andere vormen van relatietherapie. Geen enkele vorm kreeg sterke steun; te kleine onderzoeksgroepen en te weinig herhaling door onafhankelijke onderzoekers waren de meest genoemde beperkingen. Meer over ruzie tussen partners staat bij ruzie in een relatie. Alle artikelen over de wetenschap van relaties staan in het overzicht psychologie.

Bronnen

  1. Gottman Institute. The empirical basis for Gottman Method Couples Therapy. gottman.com
  2. Levenson, R.W. & Gottman, J.M. (1983). Marital interaction: Physiological linkage and affective exchange. Journal of Personality and Social Psychology, 45(3), 587–597. doi.org/10.1037/0022-3514.45.3.587
  3. Levenson, R.W. & Gottman, J.M. (1985). Physiological and affective predictors of change in relationship satisfaction. Journal of Personality and Social Psychology, 49(1), 85–94. doi.org/10.1037/0022-3514.49.1.85
  4. Bates, A. (september 1992). UW researcher tries to predict which couples are wired for divorce. UW Magazine, University of Washington. magazine.washington.edu
  5. Butler, K. (september/oktober 2006). The art and science of love. Psychotherapy Networker. psychotherapynetworker.org
  6. Gottman, J.M. (1993). The roles of conflict engagement, escalation, and avoidance in marital interaction: A longitudinal view of five types of couples. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61(1), 6–15. doi.org/10.1037/0022-006X.61.1.6
  7. Gottman, J.M. & Levenson, R.W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221
  8. Gottman, J.M., Coan, J., Carrère, S. & Swanson, C. (1998). Predicting marital happiness and stability from newlywed interactions. Journal of Marriage and the Family, 60(1), 5–22. doi.org/10.2307/353438
  9. Driver, J.L. & Gottman, J.M. (2004). Daily marital interactions and positive affect during marital conflict among newlywed couples. Family Process, 43(3), 301–314. doi.org/10.1111/j.1545-5300.2004.00024.x
  10. Gottman, J.M., Levenson, R.W., Swanson, C., Swanson, K., Tyson, R. & Yoshimoto, D. (2003). Observing gay, lesbian and heterosexual couples’ relationships. Journal of Homosexuality, 45(1), 65–91. doi.org/10.1300/J082v45n01_04
  11. Gottman, J.M. & Levenson, R.W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737–745. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00737.x
  12. Heyman, R.E. & Smith Slep, A.M. (2001). The hazards of predicting divorce without crossvalidation. Journal of Marriage and Family, 63(2), 473–479. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00473.x
  13. Stanley, S.M., Bradbury, T.N. & Markman, H.J. (2000). Structural flaws in the bridge from basic research on marriage to interventions for couples. Journal of Marriage and Family, 62(1), 256–264. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00256.x
  14. Kim, H.K., Capaldi, D.M. & Crosby, L. (2007). Generalizability of Gottman and colleagues’ affective process models of couples’ relationship outcomes. Journal of Marriage and Family, 69(1), 55–72. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2006.00343.x. Volledige tekst: pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  15. Jackson, J.B., Codecá, L., Miller, R.B., Simpson, J.E., O’Leary, A.M. & Renner, S.M. (2026). Empirically supported couple therapy models for couple relationship distress: A replication and update. Journal of Marital and Family Therapy, 52(4), e70162. doi.org/10.1111/jmft.70162

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen