De vier ruiters van Gottman

De vier ruiters van Gottman zijn vier manieren van ruziemaken die in het onderzoek van psycholoog John Gottman vaker samengingen met scheiden: kritiek op de persoon, minachting, jezelf verdedigen en dichtklappen. De naam verwijst naar de vier ruiters van de Apocalyps uit de Bijbel. John en Julie Gottman beschrijven voor elk patroon een alternatief. Het onderzoek erachter is invloedrijk, maar heeft ook grenzen: de groepen stellen waren vaak klein, en de bekende hoge voorspelcijfers zijn bij herhaling op nieuwe groepen niet vanzelfsprekend.

De vier ruiters

De omschrijvingen hieronder komen uit lezingen van de Gottmans en uit een wetenschappelijk artikel dat hun begrippen gebruikt.

Kritiek

Kritiek is volgens Julie Gottman een probleem wijten aan een karakterfout van de partner. Haar voorbeeld: een rommelige keuken, waarop iemand zegt ‘Waarom ben je zo’n sloddervos?’ Kritiek is iets anders dan een klacht. Een klacht gaat over een concreet gedrag of een situatie. In de woorden van Julie Gottman: ‘waarover, niet over wie’. Meer over het verschil staat in kritiek en verwijten.

Minachting

Minachting lijkt op kritiek, maar dan vanuit een gevoel van meerderheid. John Gottman noemt spot, walging, sarcasme en beledigingen. Ook met de ogen rollen en uitschelden worden in onderzoek als minachting gezien.

Verdedigen

Wie zich verdedigt, stelt zich op als onschuldig slachtoffer van de aanval van de ander. Vaak gaat dat samen met een tegenaanval: de schuld wordt teruggelegd bij de partner. Julie Gottman noemt verdedigen de meest voorkomende van de vier.

Dichtklappen

Bij dichtklappen, in het Engels ‘stonewalling’, sluit iemand zich helemaal af. Die geeft geen enkel teken meer dat hij of zij luistert, kijkt weg of doet alsof hij of zij druk is. Volgens Julie Gottman waren in hun onderzoeken ongeveer 80 tot 85 procent van de mensen die dichtklapten mannen. Dichtklappen is niet hetzelfde als de bewuste stiltebehandeling als straf. Daarover gaat de stiltebehandeling.

Wat de Gottmans als alternatief beschrijven

In hun lezingen en interviews beschrijven John en Julie Gottman voor elk patroon een andere manier van reageren.

  • Bij kritiek: een zachte start. Volgens de Gottmans begint een moeilijk gesprek dan met ik-zinnen: eerst wat je voelt, dan over welke situatie het gaat, en daarna wat je wel graag wilt. Een verwante manier van praten staat in de ik-boodschap.
  • Bij minachting: waardering. Julie Gottman noemt in een interview uit 2024 het zoeken naar wat de partner goed doet, en daarvoor bedanken. In hun TED-lezing uit 2024 noemen de Gottmans een verhouding van minstens vijf positieve tegenover één negatieve reactie tijdens een ruzie als kenmerk van stellen bij wie het goed gaat.
  • Bij verdedigen: verantwoordelijkheid nemen. Julie Gottman beschrijft na een slechte ruzie het op je nemen van je eigen aandeel in wat er misging.
  • Bij dichtklappen: pauze en tot rust komen. Wie overspoeld raakt, stopt volgens de Gottmans het gesprek, spreekt af wanneer het verder gaat en probeert in de tussentijd tot rust te komen zonder aan de ruzie te denken. Meer over zo’n pauze staat in ruzie in een relatie.

Volgens de Gottmans maken ook stellen bij wie het goed gaat gebruik van de vier ruiters. Het verschil is volgens hen dat ze het daarna weer goedmaken.

Het onderzoek achter de vier ruiters

John Gottman en Robert Levenson bestudeerden 73 getrouwde stellen in 1983 en opnieuw in 1987. Ze verdeelden de stellen in twee groepen, op basis van de balans tussen positief en negatief gedrag in hun gesprekken. Stellen in de minder gunstige groep waren minder tevreden, hielden vaker koppig vast aan hun standpunt, trokken zich vaker terug en verdedigden zich meer. Ze dachten ook vaker aan scheiden of gingen vaker uit elkaar.

In een onderzoek dat in 1998 verscheen, volgde Gottman met collega’s 130 pas getrouwde man-vrouwstellen zes jaar lang. Volgens de Universiteit van Washington voorspelden kritiek, minachting, verdedigen en dichtklappen in dat onderzoek een scheiding. Boosheid op zich deed dat niet.

In een onderzoek uit 2000 volgden Gottman en Levenson stellen veertien jaar lang. Negatieve gevoelens tijdens een ruzie voorspelden een scheiding in de eerste jaren. Een gebrek aan positieve gevoelens voorspelde een scheiding later in het huwelijk. Een model met tevredenheid over het huwelijk, gedachten aan scheiden en het gedrag in twee gesprekken voorspelde volgens de onderzoekers met 93 procent nauwkeurigheid welke stellen scheidden.

In hun TED-lezing uit 2024 zeggen de Gottmans dat ze in 52 jaar ongeveer 3.000 stellen hebben geobserveerd. Ze noemen daar ook een voorspelling van meer dan 90 procent. Dat is hun eigen samenvatting en geen los gecontroleerd onderzoek. Meer over het werk van Gottman in het algemeen staat in het onderzoek van Gottman.

De grenzen van het onderzoek

Het werk van Gottman heeft veel invloed, maar andere onderzoekers plaatsten ook kanttekeningen.

Voorspellen zonder controle op een nieuwe groep

Richard Heyman en Amy Smith Slep wezen er in 2001 op dat de hoge voorspelcijfers uit zulk onderzoek niet waren getoetst op een nieuwe groep stellen. Met eigen gegevens lieten ze zien dat de nauwkeurigheid sterk daalt als zo’n model op een nieuwe groep wordt getest. Ook hoe vaak scheiding in een groep voorkomt, maakt verschil. Volgens hen moeten resultaten van onderzoek zonder zo’n toets met grote voorzichtigheid worden gelezen, hoe indrukwekkend ze ook lijken.

Wie er meededen en wat het bewijst

Scott Stanley, Thomas Bradbury en Howard Markman bekritiseerden in 2000 het onderzoek uit 1998. Volgens hen waren de stellen niet willekeurig gekozen, werd onvoldoende rekening gehouden met verschillen die er al aan het begin waren, en waren sommige statistische toetsen onduidelijk. Ook trokken de onderzoekers volgens hen te sterke conclusies over oorzaak en gevolg uit gegevens die alleen samenhang laten zien. Veel van de vroege onderzoeken gingen bovendien over getrouwde man-vrouwstellen in de Verenigde Staten.

Niet in elke groep hetzelfde

Joseph Beeney en collega’s filmden 130 stellen uit de psychiatrische zorg tijdens een ruziegesprek en volgden hun tevredenheid een jaar lang. Geen van de vier ruiters voorspelde in dat onderzoek hoe de tevredenheid zich in dat jaar ontwikkelde. Wel hing verdedigen op het moment zelf samen met minder tevredenheid.

Ander onderzoek wijst wel in dezelfde richting als Gottman. Een overzicht van 64 onderzoeken met ruim 5.000 stellen vond dat vijandigheid tijdens een ruzie duidelijk samenhangt met minder tevredenheid over de relatie. Over de therapie die de Gottmans ontwikkelden, concludeerde een overzicht uit 2026 dat er bescheiden steun voor is, net als voor zes andere vormen van relatietherapie. Te kleine onderzoeksgroepen en te weinig herhaling door onafhankelijke onderzoekers waren daarbij de meest genoemde beperkingen.

Meer over ruzie en andere problemen tussen partners staat in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

  1. Gottman, J. & Gottman, J. (12 juni 2024). Even healthy couples fight: the difference is how. TED. Transcript via rosetta.to. rosetta.to
  2. Talks at Google (19 december 2015). Modern Romance interview: Dr. John & Julie Gottman. Transcript via rosetta.to. rosetta.to
  3. Reese, H. (22 januari 2024). How to fight without hurting your relationship. Greater Good Magazine, UC Berkeley. greatergood.berkeley.edu
  4. Beeney, J.E., Hallquist, M.N., Scott, L.N., Ringwald, W.R., Stepp, S.D., Lazarus, S.A., Mattia, A.A. & Pilkonis, P.A. (2019). The emotional bank account and the four horsemen of the apocalypse in romantic relationships of people with borderline personality disorder: A dyadic observational study. Clinical Psychological Science, 7(5), 1063–1077. doi.org/10.1177/2167702619830647
  5. Gottman, J.M. & Levenson, R.W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221
  6. University of Washington (20 februari 1998). Husband's willingness to be influenced by wife, share power are key predictors of newlywed happiness, stability, UW study shows. Over: Gottman, J.M., Coan, J., Carrère, S. & Swanson, C. (1998), Journal of Marriage and the Family, 60(1), 5–22. washington.edu
  7. Gottman, J.M. & Levenson, R.W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737–745. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00737.x
  8. Heyman, R.E. & Smith Slep, A.M. (2001). The hazards of predicting divorce without crossvalidation. Journal of Marriage and Family, 63(2), 473–479. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00473.x
  9. Stanley, S.M., Bradbury, T.N. & Markman, H.J. (2000). Structural flaws in the bridge from basic research on marriage to interventions for couples. Journal of Marriage and Family, 62(1), 256–264. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00256.x
  10. Woodin, E.M. (2011). A two-dimensional approach to relationship conflict: Meta-analytic findings. Journal of Family Psychology, 25(3), 325–335. doi.org/10.1037/a0023791
  11. Jackson, J.B., Codecá, L., Miller, R.B., Simpson, J.E., O’Leary, A.M. & Renner, S.M. (2026). Empirically supported couple therapy models for couple relationship distress: A replication and update. Journal of Marital and Family Therapy, 52(4), e70162. doi.org/10.1111/jmft.70162

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen