De stiltebehandeling
De stiltebehandeling is het bewust negeren van iemand of weigeren met die persoon te praten, vaak als straf of om ongenoegen te laten merken. Onderzoek laat zien dat het voor degene die genegeerd wordt pijnlijk is: het raakt aan het gevoel erbij te horen, aan het zelfbeeld en aan het gevoel controle te hebben. Langdurig gebruik hangt samen met minder tevredenheid over de relatie. Als iemand de ander stelselmatig negeert om te straffen of te sturen, kan het onderdeel zijn van psychisch geweld.
Wat is de stiltebehandeling?
Bij de stiltebehandeling praat iemand opzettelijk niet meer met de ander, of reageert alleen nog kortaf. Psycholoog Kipling Williams en collega’s vroegen studenten in 1998 om te beschrijven wat er gebeurt als iemand de stiltebehandeling geeft of krijgt. Het ging volgens de deelnemers vooral om geen oogcontact maken en niet meer praten, terwijl beide personen gewoon in dezelfde ruimte zijn. De deelnemers zagen het vooral als een vorm van straf.
Williams ziet de stiltebehandeling als een vorm van ‘ostracisme’: iemand negeren en buitensluiten. Hij deed daar veel onderzoek naar, ook buiten liefdesrelaties.
Het verschil met een pauze of dichtklappen
Niet elke stilte is een stiltebehandeling. Sommige stellen nemen tijdens een hoog oplopende ruzie bewust een pauze en spreken af wanneer ze verder praten. Dat staat beschreven in ruzie in een relatie. Ook dichtklappen tijdens een ruzie, omdat iemand overspoeld raakt, is iets anders. Dat is een van de vier patronen die John Gottman beschreef: zie de vier ruiters van Gottman. Het verschil zit in het doel: bij de stiltebehandeling is de stilte bedoeld als boodschap aan de ander.
Waarom mensen zwijgen
Een overzichtsstudie uit 2026 bracht vijftien onderzoeken naar de stiltebehandeling in volwassen relaties samen. De onderzoekers vonden verschillende redenen waarom mensen zwijgen:
- om met eigen boosheid of verdriet om te gaan;
- om de ander te straffen of macht uit te oefenen;
- om de ander te beïnvloeden of te manipuleren;
- om een ruzie te ontlopen als praten te moeilijk voelt.
Ook persoonlijkheid en de relatie zelf speelden mee. Mensen die zich sterker aan hun relatie verbonden voelden, gebruikten de stiltebehandeling in een van de onderzoeken minder vaak. Mensen met een lager zelfbeeld gebruikten het vaker als ze boos waren. Over verschillen tussen mannen en vrouwen waren de onderzoeken niet eensgezind.
De overzichtsstudie had beperkingen. Het ging om maar vijftien onderzoeken, de meeste deelnemers vulden zelf vragenlijsten in, en er was weinig onderzoek dat mensen langere tijd volgde.
Twee kanten van hetzelfde verhaal
Kristin Sommer, Kipling Williams en collega’s vroegen mensen om twee verhalen te schrijven: een over een keer dat ze zelf de stiltebehandeling kregen, en een over een keer dat ze die gaven. Wie zweeg, beschreef het vaak als een nuttige manier om een conflict uiteindelijk op te lossen. Wie genegeerd werd, beschreef vooral terugtrekking en wrok. Mensen met een lager zelfbeeld gebruikten de stiltebehandeling vaker als verdediging tegen kritiek of afwijzing.
Wat het doet met degene die genegeerd wordt
In het onderzoek uit 1998 voelden mensen die de stiltebehandeling kregen zich bedreigd in vier basisbehoeften: erbij horen, zelfwaardering, controle hebben en het gevoel ertoe te doen. Wie zelf zweeg, voelde juist meer controle.
In het onderzoek van Sommer en collega’s leden mensen meer als ze niet wisten waarom ze genegeerd werden. Wie de reden wel begreep, voelde zich minder aangetast in het gevoel erbij te horen en in de zelfwaardering.
In een overzicht uit 2007 schrijft Williams dat ook korte momenten van genegeerd worden verdriet en boosheid oproepen. Wie langdurig wordt buitengesloten, raakt volgens het onderzoek dat hij beschrijft uitgeput in het omgaan ermee. Dat kan leiden tot somberheid en hulpeloosheid.
Bij lichamelijke of psychische klachten kun je terecht bij je huisarts.
Zwijgen tegenover aandringen
De stiltebehandeling komt vaak voor in een vast patroon: de een dringt aan, de ander zwijgt, waardoor de eerste nog harder aandringt. Onderzoekers noemen dat het patroon van eisen en terugtrekken. Een groot overzicht van 74 onderzoeken liet zien dat dit patroon samenhangt met slechtere uitkomsten voor de relatie. Meer daarover staat in steeds dezelfde ruzie.
Wanneer zwijgen deel is van controle
Een stiltebehandeling na een ruzie komt in veel relaties weleens voor. Het wordt iets anders als iemand de ander steeds negeert om te straffen, bang te maken of te laten gehoorzamen.
Maayan Dvir, Ezgi Beşikci en Kipling Williams betogen in een artikel uit 2026 dat gedrag als de stiltebehandeling, dichtklappen en emotioneel terugtrekken door een partner een ernstige vorm van mishandeling in een relatie kan zijn. Volgens hen valt negeren door een partner duidelijk onder psychische agressie. Ze schrijven ook dat slachtoffers die zowel lichamelijk geweld als negeren meemaakten, het negeren als schadelijker beoordeelden, vooral als het van een partner kwam. Als het negeren samengaat met controle die iemand afsnijdt van steun van buiten, wordt het volgens hen moeilijker om eruit te komen.
Veilig Thuis noemt ‘negeren’ als een van de signalen van dwingende controle: een partner die voortdurend je behoeften, gevoelens en wensen negeert. Andere signalen zijn onder meer steeds willen weten waar je bent, vernederen, isoleren en intimideren. Meer daarover staat in controlerend gedrag.
Veilig Thuis is het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld. Het is gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000, ook anoniem. Chatten kan via veiligthuis.nl. Bij direct gevaar: 112.
Meer over ruzie, vertrouwen en controle staat in het overzicht relatieproblemen.
Bronnen
- Williams, K.D., Shore, W.J. & Grahe, J.E. (1998). The silent treatment: Perceptions of its behaviors and associated feelings. Group Processes & Intergroup Relations, 1(2), 117–141. doi.org/10.1177/1368430298012002
- Williams, K.D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452. doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641
- Dubey, A., Kumar, R., Srivastava, A., Tamarana, R., Yadav, A., Sharma, V. & Saini, S.S. (2026). Antecedents and consequences of silent treatment in close adult relationships: A systematic review. Frontiers in Psychology, 17, 1659694. doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1659694
- Sommer, K.L., Williams, K.D., Ciarocco, N.J. & Baumeister, R.F. (2001). When silence speaks louder than words: Explorations into the intrapsychic and interpersonal consequences of social ostracism. Basic and Applied Social Psychology, 23(4), 225–243. doi.org/10.1207/S15324834BASP2304_1
- Schrodt, P., Witt, P.L. & Shimkowski, J.R. (2014). A meta-analytical review of the demand/withdraw pattern of interaction and its associations with individual, relational, and communicative outcomes. Communication Monographs, 81(1), 28–58. doi.org/10.1080/03637751.2013.813632
- Dvir, M., Beşikci, E. & Williams, K.D. (2026). The quiet cruelty: Ostracism as intimate partner violence. Current Opinion in Psychology, 68, 102229. doi.org/10.1016/j.copsyc.2025.102229
- Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl
- Veilig Thuis. Home. veiligthuis.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.