De ik-boodschap
Een ik-boodschap is een manier om iets lastigs te zeggen door je eigen ervaring te beschrijven, in plaats van een oordeel over de ander te geven. Een klassieke ik-boodschap noemt wat de ander doet, welk gevolg dat voor jou heeft en hoe je je daarbij voelt. De Amerikaanse psycholoog Thomas Gordon bedacht de term en maakte hem bekend met zijn oudercursus en zijn boek uit 1970. Onderzoek laat zien dat jij-zinnen vaker als beschuldigend worden ervaren dan ik-zinnen. Toch is het beeld niet eenduidig: in sommige studies maakte de vorm weinig uit.
Waar de ik-boodschap vandaan komt
Thomas Gordon werkte als psycholoog met kinderen in speltherapie. Als een kind iets deed wat hem dwarszat, vertelde hij zonder verwijt wat dat gedrag voor hem betekende. Hij noemde dat volgens zijn eigen terugblik ‘I-Messages’, omdat hij degene was met een behoefte die niet vervuld werd.
Later vroegen ouders in zijn cursussen hoe ze moesten reageren op gedrag van hun kind dat voor hen een probleem was. Gordon begon in 1962 met een training voor ouders. In 1970 verscheen het boek Parent Effectiveness Training, waarin de ik-boodschap een vaste plek kreeg. In Gordons model hoort de ik-boodschap bij situaties waarin de spreker zelf degene is met een behoefte die niet vervuld wordt. Het andere vaste onderdeel van zijn cursussen was actief luisteren.
Later werkte Linda Adams het idee verder uit. Zij noemde de oorspronkelijke vorm de ‘confronterende ik-boodschap’ en voegde er drie soorten aan toe: de declaratieve, de responsieve en de preventieve ik-boodschap.
Hoe een ik-boodschap eruitziet
Gordon gaf zelf een voorbeeld uit zijn werk met kinderen: ‘Als je zand uit de zandbak op mijn kleed gooit, moet ik veel tijd besteden aan schoonmaken en dat vind ik niet leuk.’ Daarin zitten drie delen:
- Het gedrag: wat de ander concreet doet, zonder etiket als ‘slordig’ of ‘egoïstisch’.
- Het gevolg: wat dat gedrag voor de spreker betekent.
- Het gevoel: hoe de spreker zich daarbij voelt.
Ter illustratie, in een relatie kan het verschil er zo uitzien. Een jij-boodschap: ‘Jij laat ook altijd alles staan.’ Een ik-boodschap: ‘Als de afwas ’s avonds blijft staan, doe ik hem ’s ochtends voor mijn werk, en daar baal ik van.’ De eerste zin gaat over wie de ander is, de tweede over een situatie en de gevolgen ervan.
Een zin die met ‘ik’ begint, is niet automatisch een ik-boodschap in de betekenis van Gordon. ‘Ik vind dat jij egoïstisch bent’ begint met ‘ik’, maar bevat nog steeds een oordeel over de ander. Over het verschil tussen een klacht over gedrag en kritiek op de persoon gaat ook kritiek en verwijten.
Wat onderzoek zegt
Jij-zinnen roepen meer weerstand op
Edward Kubany en collega’s vroegen in 1992 aan 40 studentes om zich een gesprek voor te stellen met iemand die dichtbij hen stond. Ze beoordeelden hoe ze zouden reageren op verschillende zinnen. Beschuldigende jij-zinnen werden als onaangenamer ervaren en riepen meer negatieve gevoelens en reacties op dan ik-zinnen. Zinnen met het woord ‘boos’ riepen ook meer negatieve reacties op dan zinnen waarin iemand zei dat hij of zij ergens last van had.
Shane Rogers en collega’s lieten in 2018 253 studenten openingszinnen voor een conflict beoordelen. Zinnen met ik-taal werden minder vaak verwacht een verdedigende reactie op te roepen dan zinnen met jij-taal. Het best scoorden zinnen die ook het standpunt van de ander benoemden, zoals ‘Ik begrijp dat je moe bent na je werk, maar ik vind het oneerlijk dat ik alles alleen schoonmaak.’ De onderzoekers schrijven zelf dat ze met losse zinnen op papier werkten. Volgens hen gelden de resultaten daarom vooral voor communicatie zoals appjes en mail.
Woorden in echte gesprekken tussen partners
Andere onderzoekers telden welke voornaamwoorden partners gebruiken in een gesprek over een probleem. Rachel Simmons en collega’s bekeken 59 stellen waarvan één partner een dwangstoornis of een paniekstoornis met pleinvrees had. Partners die vaker ‘jij’ zeiden, waren negatiever in het gesprek. Partners die vaker ‘wij’ zeiden, kwamen met betere oplossingen. En vaker ‘ik’ zeggen hing samen met meer tevredenheid over het huwelijk.
Seider en collega’s keken naar 154 stellen van middelbare en oudere leeftijd. Meer ‘wij’-woorden gingen samen met minder lichamelijke spanning en meer positief gedrag tijdens een conflictgesprek. Meer woorden die de partners los van elkaar benoemen, zoals ‘ik’ en ‘jij’, gingen samen met meer negatief gedrag en minder tevredenheid.
Niet altijd een verschil
Het beeld is dus niet zo simpel als ‘ik is goed, jij is slecht’. In een onderzoek van Katherine Williams-Baucom en collega’s onder 134 stellen met relatieproblemen en 48 stellen zonder, hing het vaak gebruiken van ‘ik’ bij de stellen met problemen samen met meer tevredenheid, maar bij de stellen zonder problemen juist met minder tevredenheid.
Amy Bippus en Stacy Young toetsten in 2005 het advies om je gevoelens ‘eigen te maken’ met ik-boodschappen. Deelnemers beoordeelden zinnen waarin iemand een negatief gevoel uitte. Of dat in ik-vorm of jij-vorm gebeurde, maakte geen verschil voor hoe beleefd of effectief de zinnen werden gevonden, of voor de gevoelens die ze opriepen. Alleen bij positieve gevoelens zagen ze verschil.
Wat dit zegt over de ik-boodschap
Er is steun voor het idee dat jij-zinnen vaker als beschuldigend overkomen. Maar veel onderzoek werkt met zinnen op papier, of telt woorden in gesprekken. Dat laat zien wat samengaat, niet wat de oorzaak is. Of partners die bewust ik-boodschappen leren gebruiken daardoor een betere relatie krijgen, is met dit onderzoek niet aangetoond.
De ik-boodschap lijkt op wat John Gottman een zachtere start van een moeilijk gesprek noemt. Bij de presentatie van zijn onderzoek in 1998 zei hij dat relatietherapeuten moesten werken aan een zachtere manier om een conflict te beginnen. Daarover staat meer in communicatie in je relatie en ruzie in een relatie. Meer artikelen staan in het overzicht relatie.
Bronnen
- Gordon, T. Origins of the Gordon Model. Gordon Training International. gordontraining.com
- University of Washington (20 februari 1998). Husband's willingness to be influenced by wife, share power are key predictors of newlywed happiness, stability, UW study shows. Over: Gottman, J.M., Coan, J., Carrère, S. & Swanson, C. (1998), Journal of Marriage and the Family, 60(1), 5–22. washington.edu
- Kubany, E.S., Richard, D.C., Bauer, G.B. & Muraoka, M.Y. (1992). Impact of assertive and accusatory communication of distress and anger: A verbal component analysis. Aggressive Behavior, 18(5), 337–347. doi.org
- Rogers, S.L., Howieson, J. & Neame, C. (2018). I understand you feel that way, but I feel this way: The benefits of I-language and communicating perspective during conflict. PeerJ, 6, e4831. doi.org/10.7717/peerj.4831
- Simmons, R.A., Gordon, P.C. & Chambless, D.L. (2005). Pronouns in marital interaction. Psychological Science, 16(12), 932–936. doi.org/10.1111/j.1467-9280.2005.01639.x
- Seider, B.H., Hirschberger, G., Nelson, K.L. & Levenson, R.W. (2009). We can work it out: Age differences in relational pronouns, physiology, and behavior in marital conflict. Psychology and Aging, 24(3), 604–613. doi.org/10.1037/a0016950
- Williams-Baucom, K.J., Atkins, D.C., Sevier, M., Eldridge, K.A. & Christensen, A. (2010). “You” and “I” need to talk about “us”: Linguistic patterns in marital interactions. Personal Relationships, 17(1), 41–56. doi.org/10.1111/j.1475-6811.2010.01251.x
- Bippus, A.M. & Young, S.L. (2005). Owning your emotions: Reactions to expressions of self- versus other-attributed positive and negative emotions. Journal of Applied Communication Research, 33(1), 26–45. doi.org/10.1080/0090988042000318503
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.