Communicatie tussen partners: wat onderzoek zegt

Onderzoek naar stellen laat zien dat goede communicatie in een relatie vooral zit in gewone, kleine momenten. Hoe partners reageren op elkaars opmerkingen en goede nieuws, hangt samen met hoe het met de relatie gaat. Ook de manier waarop een lastig gesprek begint, en of partners openstaan voor elkaars mening, blijkt veel te zeggen. Kritiek op de persoon, minachting en dichtklappen hangen juist samen met relaties die stuklopen.

Communicatie is meer dan praten over problemen

Bij ‘goede communicatie’ denken veel mensen aan het oplossen van ruzies. Maar het meeste contact tussen partners gaat over gewone dingen: wat er op het werk gebeurde, wat er gegeten wordt, een grappig filmpje. Onderzoekers kijken daarom ook naar die dagelijkse momenten.

Janice Driver en John Gottman filmden 49 pas getrouwde stellen tijdens het avondeten en tijdens een gesprek over een twistpunt. Stellen die in het dagelijks leven speels en enthousiast op elkaar reageerden, gebruikten in het lastige gesprek vaker humor en lieten vaker genegenheid zien. Het onderzoek was klein en toonde een samenhang, geen oorzaak. Wel wijst het erop dat het gewone contact ook de moeilijke momenten kan kleuren.

Kleine pogingen tot contact

Een partner die zegt ‘kijk, wat een mooie lucht’ of een berichtje stuurt, doet een kleine uitnodiging voor contact. De ander kan daarop ingaan, het negeren of er kortaf op reageren. Volgens de Gottmans legt het ingaan op zulke kleine momenten een basis die ook doorwerkt in conflicten.

Reageren op goed nieuws

Steun bij tegenslag krijgt veel aandacht. Maar ook de reactie op goed nieuws telt mee. Shelly Gable en collega’s lieten 79 stellen praten over iets fijns en iets vervelends dat ze hadden meegemaakt. Twee maanden later bleek de reactie op het goede nieuws sterker samen te hangen met hoe goed de relatie ging, en met of het stel nog samen was, dan de reactie op het slechte nieuws.

De onderzoekers keken onder meer of de verteller zich begrepen, gewaardeerd en verzorgd voelde. Volgens hen worden positieve momenten in relatieonderzoek vaak over het hoofd gezien, terwijl ze steeds terugkomen en de relatie sterker maken.

Hoe een lastig gesprek begint

Hoe een moeilijk gesprek begint, zegt veel over hoe het verder gaat. Sybil Carrère en John Gottman bekeken gesprekken van 124 pas getrouwde stellen over een twistpunt. Alleen al met de eerste drie minuten van zo’n gesprek konden ze voorspellen welke stellen zes jaar later waren gescheiden.

Volgens de Gottmans gaat een milde opening over het beschrijven van je eigen gevoel en een positieve behoefte, in plaats van een aanval op het karakter van de ander. Een gesprek dat begint met ‘jij…’ roept volgens hen sneller verdediging op. Een verwante manier van praten is de ik-boodschap, uitgelegd in de ik-boodschap.

Het verschil is te zien in twee voorbeeldzinnen. ‘Laat je het weten als je later bent?’ is een concreet verzoek over gedrag. ‘Je denkt nooit aan mij’ is een algemeen verwijt over wie de ander is.

Openstaan voor de invloed van de ander

Een groot onderzoek van John Gottman en zijn team volgde 130 pas getrouwde stellen zes jaar lang. Het ging om man-vrouwstellen. Mannen die zich lieten beïnvloeden door hun vrouw, hadden vaker een gelukkig en stabiel huwelijk. Ook zachtheid en elkaar kunnen kalmeren hoorden bij de stellen bij wie het goed ging.

Openstaan voor invloed betekent in dit onderzoek niet dat iemand altijd toegeeft. Het gaat erom dat de mening van de partner meetelt en dat iemand bereid is een eigen plan aan te passen. In een interview uit 2024 noemen de Gottmans het accepteren van invloed ‘cruciaal’.

Luisteren

Luisteren is de andere helft van communiceren. Een bekende vorm is actief luisteren: de ander laten uitpraten, samenvatten wat je hoort en nagaan of je het goed begrijpt. Meer daarover staat in actief luisteren.

Uit het onderzoek van Gottman uit 1998 kwam wel een kanttekening. De stellen bij wie het goed ging, gebruikten actief luisteren als vaste techniek maar weinig in hun gesprekken over een twistpunt. En stellen die het wel deden, hadden daardoor niet vaker een goed huwelijk. Gottman noemde het ‘onnatuurlijk’ voor stellen om dat midden in een conflict te doen. In het interview uit 2024 beschrijven de Gottmans luisteren vooral als nieuwsgierig zijn naar de ander, samenvatten wat de ander zegt en diens kant erkennen.

Wat communicatie schaadt

In het onderzoek van Gottman voorspelden vier gedragingen tijdens ruzies vaak een scheiding: kritiek op wie de ander is, minachting, jezelf steeds verdedigen en dichtklappen. Boosheid zelf bleek niet het probleem. Het ging mis bij aanvallen op de persoon of het helemaal afsluiten van het gesprek.

Meer over deze vier patronen staat in de vier ruiters van Gottman. Over ruzies en hoe stellen die doorkomen, gaat ruzie in een relatie.

Wat de onderzoeken gemeen hebben

De onderzoeken op deze pagina wijzen in dezelfde richting: het gaat zelden om één groot gesprek, en vaak om veel kleine reacties. Een betrokken reactie op een opmerking, interesse in goed nieuws, een milde start van een moeilijk onderwerp en ruimte voor de mening van de ander komen steeds terug bij stellen bij wie het goed gaat. Het zijn wel vooral onderzoeken naar samenhang: ze laten zien wat vaak samengaat, niet altijd wat de oorzaak is.

Voor stellen die er samen niet uitkomen, bestaat relatietherapie. Daar praten partners met een therapeut over hun manier van communiceren. Meer artikelen over relaties staan in het overzicht relatie.

Bronnen

Driver, J.L. & Gottman, J.M. (2004). Daily marital interactions and positive affect during marital conflict among newlywed couples. Family Process, 43(3), 301–314. doi.org/10.1111/j.1545-5300.2004.00024.x
Gable, S.L., Gonzaga, G.C. & Strachman, A. (2006). Will you be there for me when things go right? Supportive responses to positive event disclosures. Journal of Personality and Social Psychology, 91(5), 904–917. doi.org/10.1037/0022-3514.91.5.904
Carrère, S. & Gottman, J.M. (1999). Predicting divorce among newlyweds from the first three minutes of a marital conflict discussion. Family Process, 38(3), 293–301. doi.org/10.1111/j.1545-5300.1999.00293.x
University of Washington (20 februari 1998). Husband's willingness to be influenced by wife, share power are key predictors of newlywed happiness, stability, UW study shows. Over: Gottman, J.M., Coan, J., Carrère, S. & Swanson, C. (1998), Journal of Marriage and the Family, 60(1), 5–22. washington.edu
Reese, H. (22 januari 2024). How to fight without hurting your relationship. Greater Good Magazine, UC Berkeley. greatergood.berkeley.edu

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.