Wat is liefde?

Er is geen definitie van liefde waar alle psychologen het over eens zijn. Wel zijn er een paar ideeën die steeds terugkomen. Liefde bestaat uit meerdere onderdelen, zoals nabijheid, verlangen en de keuze om bij iemand te blijven. Er zijn verschillende soorten liefde, van verliefdheid tot diepe vriendschap. En in een liefdesrelatie hecht je je aan de ander, ongeveer zoals een kind zich aan een ouder hecht.

Waarom liefde lastig te omschrijven is

Iedereen weet ongeveer wat liefde is, maar als je het precies moet zeggen, wordt het moeilijk. De psychologen Beverley Fehr en James Russell onderzochten dat in zes studies. Ze vonden dat het woord ‘liefde’ geen scherpe grens heeft. Mensen kunnen moederliefde, romantische liefde, genegenheid, liefde voor je werk, liefde voor jezelf en verliefdheid ordenen van ‘heel goed voorbeeld van liefde’ tot ‘minder goed voorbeeld’. Er is dus geen lijstje kenmerken waar iets aan moet voldoen om liefde te zijn. Liefde is eerder een familie van gevoelens die op elkaar lijken.

Dat is meteen de reden dat onderzoekers liefde op verschillende manieren benaderen. Hieronder staan de bekendste.

Liefde als driehoek

De bekendste theorie komt van psycholoog Robert Sternberg. Hij beschreef in 1986 liefde als een combinatie van drie onderdelen:

  • Intimiteit: je dichtbij en verbonden voelen.
  • Passie: romantiek, lichamelijke aantrekking en seks.
  • Beslissing en toewijding: de keuze dat je van iemand houdt en de wil om bij elkaar te blijven.

Door die drie te combineren kom je op verschillende soorten liefde. Alleen passie is verliefdheid, intimiteit met toewijding is een diepe, langdurige vriendschap, en alle drie samen noemt Sternberg ‘volmaakte liefde’. In een onderzoek met ruim 7300 deelnemers uit 25 landen bleek de vragenlijst die bij dit model hoort in al die landen hetzelfde te meten. Hoe de driehoek precies in elkaar zit en welke kritiek er is, lees je in de driehoekstheorie van Sternberg.

Hartstochtelijke en kameraadschappelijke liefde

De psychologen Elaine Hatfield en Richard Rapson maken een eenvoudiger onderscheid in twee soorten. Hartstochtelijke liefde omschrijven ze als ‘het verlangen naar eenwording met een ander’. Dat is het gevoel van verliefdheid. Kameraadschappelijke liefde is rustiger. Sternberg omschrijft het als een langdurige, toegewijde vriendschap, zoals je die vaak ziet in een huwelijk waarin de lichamelijke aantrekking minder is geworden.

Vaak wordt gezegd dat hartstocht snel afneemt en dat kameraadschappelijke liefde blijft. Hatfield en collega's onderzochten dat bij pasgetrouwde stellen en bij mensen die al lang getrouwd waren. Tot hun eigen verrassing nam niet alleen de hartstocht af met de tijd, maar de kameraadschappelijke liefde ook, en ongeveer even sterk.

Liefdesonderzoeker Sandra Langeslag maakt een vergelijkbare tweedeling. Zij ziet romantische liefde als een mix van verliefdheid en hechting. Met collega's ontwikkelde ze een vragenlijst die die twee apart meet, getest bij Nederlandstalige en Engelstalige deelnemers. Het verschil tussen verliefd zijn en houden van lees je in verliefd of houden van.

Liefde als hechting

In 1987 stelden Cindy Hazan en Phillip Shaver dat romantische liefde een vorm van hechting is. De band tussen volwassen geliefden lijkt volgens hen op de band tussen een baby en een ouder. Je zoekt de ander op als het moeilijk is, en je raakt van slag als die er niet is. Volwassenen verschillen daarbij in hun hechtingsstijl: de een vertrouwt makkelijk op de ander, de ander houdt liever afstand of is snel bang om verlaten te worden. Meer daarover lees je in hechtingsstijlen.

Zes liefdesstijlen

Een andere bekende indeling gaat over de manier waarop je liefhebt. Onderzoeker John Lee beschreef in de jaren zeventig zes liefdesstijlen, met Griekse en Latijnse namen. De psychologen Clyde en Susan Hendrick maakten er een vragenlijst van, die ze in twee studies testten bij in totaal ruim 1300 mensen:

  • Eros: hartstochtelijke liefde.
  • Ludus: liefde als spel.
  • Storge: liefde vanuit vriendschap.
  • Pragma: praktische liefde, met een lijstje eisen.
  • Mania: bezitterige, afhankelijke liefde.
  • Agape: onbaatzuchtige liefde, alles geven.

De zes stijlen kwamen in hun onderzoek duidelijk als zes aparte schalen naar voren. Waar die namen vandaan komen en wat de oude Grieken zelf over liefde zeiden, lees je in soorten liefde volgens de Grieken.

Is liefde een emotie?

Ook daarover zijn onderzoekers het niet eens. Sommigen zien vroege verliefdheid meer als een drang dan als een gewone emotie. In een bekend hersenonderzoek van Arthur Aron, Helen Fisher en collega's keken 17 mensen die sterk verliefd waren naar een foto van hun geliefde. Daarbij werden vooral hersengebieden actief die met beloning en motivatie te maken hebben. De onderzoekers denken dat verliefdheid mogelijk voortkomt uit een oude drang om een partner te kiezen en na te jagen. Het ging wel om een kleine groep. Meer hierover lees je in liefde en het brein.

Hoe meten psychologen liefde?

Vooral met vragenlijsten. Je geeft dan bijvoorbeeld aan hoe sterk je het eens bent met uitspraken over je partner. Psycholoog James Graham legde de bekendste liefdesvragenlijsten naast elkaar, met gegevens van ruim 19.000 mensen uit 81 studies. Hij vond dat ze vooral drie dingen meten: liefde in het algemeen, een obsessieve kant van verliefdheid en een praktische, vriendschappelijke kant. Mensen die hoog scoorden op liefde, waren meestal tevredener over hun relatie. Bij de obsessieve kant was het omgekeerd. Graham pleit ervoor om liefde niet alleen met vragenlijsten te meten, omdat mensen dan zelf moeten inschatten wat ze voelen.

Wat de theorieën samen laten zien

Liefde is dus niet één ding. Wat jij liefde noemt, kan anders zijn dan wat je partner, je ouders of je vrienden ermee bedoelen. De theorieën hierboven laten zien waar die verschillen in kunnen zitten: in hoe belangrijk nabijheid is, welke rol passie speelt en wat iemand onder toewijding verstaat. Ze geven begrippen om liefde te beschrijven, maar geen maatstaf voor wat ‘echte’ liefde is. Alle artikelen over de wetenschap van liefde vind je in het overzicht psychologie.

Bronnen

  1. Fehr, B. & Russell, J.A. (1991). The concept of love viewed from a prototype perspective. Journal of Personality and Social Psychology, 60(3), 425–438. doi.org/10.1037/0022-3514.60.3.425
  2. Sternberg, R.J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119–135. doi.org/10.1037/0033-295X.93.2.119. Volledige tekst: pzacad.pitzer.edu (pdf)
  3. Sorokowski, P., Sorokowska, A., Karwowski, M. e.a. (2021). Universality of the triangular theory of love: Adaptation and psychometric properties of the Triangular Love Scale in 25 countries. The Journal of Sex Research, 58(1), 106–115. doi.org/10.1080/00224499.2020.1787318
  4. Hatfield, E. & Rapson, R.L. (1987). Passionate love/sexual desire: Can the same paradigm explain both? Archives of Sexual Behavior, 16(3), 259–278. doi.org/10.1007/BF01541613
  5. Hatfield, E., Pillemer, J.T., O'Brien, M.U. & Le, Y.L. (2008). The endurance of love: Passionate and companionate love in newlywed and long-term marriages. Interpersona, 2(1), 35–64. doi.org/10.5964/ijpr.v2i1.17
  6. Langeslag, S.J.E., Muris, P. & Franken, I.H.A. (2013). Measuring romantic love: Psychometric properties of the Infatuation and Attachment Scales. Journal of Sex Research, 50(8), 739–747. doi.org/10.1080/00224499.2012.714011
  7. Hazan, C. & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511
  8. Hendrick, C. & Hendrick, S. (1986). A theory and method of love. Journal of Personality and Social Psychology, 50(2), 392–402. doi.org/10.1037/0022-3514.50.2.392
  9. Aron, A., Fisher, H., Mashek, D.J., Strong, G., Li, H. & Brown, L.L. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of Neurophysiology, 94(1), 327–337. doi.org/10.1152/jn.00838.2004
  10. Graham, J.M. (2011). Measuring love in romantic relationships: A meta-analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 28(6), 748–771. doi.org/10.1177/0265407510389126

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen