Een ongezonde relatie: signalen

Een relatie geldt als ongezond als één partner de ander structureel kleineert, bang maakt, controleert of afsluit van anderen. Dat kan zonder lichamelijk geweld. Veilig Thuis noemt onder meer overdreven jaloezie, steeds controleren waar iemand is, isoleren van vrienden en familie, vernederen en intimideren als signalen van dwingende controle, een vorm van psychisch geweld. Deze pagina beschrijft die signalen. Of er in een bepaalde relatie sprake is van mishandeling, kan deze pagina niet vaststellen. Veilig Thuis kan daar wel over meedenken, ook anoniem.

Hulp bij een onveilige situatie

Bij direct gevaar: 112.
Veilig Thuis: 0800-2000. Gratis, dag en nacht bereikbaar. Anoniem blijven kan. Chatten kan ook, dag en nacht, via veiligthuis.nl. Veilig Thuis is er voor wie het zelf meemaakt, voor wie zich zorgen maakt om een ander en voor wie twijfelt.
Niet veilig kunnen bellen of chatten? Bij de apotheek kan het codewoord ‘Masker 19’ worden gezegd of opgeschreven. De apotheker neemt dan contact op met Veilig Thuis, of bij gevaar met 112.
Huisarts. De huisarts kan meedenken, verwondingen behandelen en helpen bij psychische klachten zoals slecht slapen en aanhoudende spanning.

Gezond, ongezond en onveilig

In elke relatie zijn er weleens ruzies, verwijten of jaloerse momenten. Dat maakt een relatie nog niet ongezond. Het verschil zit in het patroon: gebeurt het steeds weer, gaat het één kant op, en is een van de partners bang voor de ander?

In een gezonde relatie kunnen allebei de partners hun mening geven, eigen vrienden zien en ‘nee’ zeggen zonder angst voor de gevolgen. Meer daarover staat bij een gezonde relatie. In een ongezonde relatie verschuift dat. Volgens Veilig Thuis kan een liefdevolle relatie langzaam overgaan in controle, angst en afhankelijkheid. Omdat het geleidelijk gaat, valt het niet altijd meteen op.

Signalen van dwingende controle

Dwingende controle is volgens Veilig Thuis een vorm van psychisch geweld die vaak verborgen blijft, maar grote gevolgen heeft. Veilig Thuis en het ministerie van Justitie en Veiligheid noemen onder meer deze signalen:

Negeren. De behoeften, gevoelens en wensen van de ander tellen niet.
Chantage en manipulatie. Dreigen geheimen te vertellen, of gebeurtenissen zo verdraaien dat de ander zich schuldig voelt.
Vernederen en kleineren. Steeds beledigen of belachelijk maken, ook waar anderen bij zijn.
Overdreven jaloezie en beschuldigen. Jaloezie die zo ver gaat dat de ander erdoor wordt ingeperkt.
Controleren. Steeds willen weten waar de ander is en met wie, de telefoon of sociale media doorzoeken, of de ander volgen.
Isoleren. De ander weghouden bij vrienden en familie, of niet alleen naar een afspraak laten gaan.
Intimideren. Dreigen, bang maken, of geweld.
Geen eigen beslissingen. De ander mag niet zelf kiezen.
Twijfel zaaien. De ander laten twijfelen aan de eigen werkelijkheid. Dat heet ook gaslighting.

Het ministerie wijst daarnaast op kleine veranderingen die omstanders kunnen opvallen, zoals iemand die minder contact heeft met vrienden of stopt met dingen die hij of zij vroeger deed. Meer over dit patroon staat bij controlerend gedrag.

Andere vormen van geweld door een partner

Thuisarts.nl, de site van huisartsen, noemt bij mishandeling door een partner of ex-partner deze vormen:

verbaal geweld, zoals uitschelden, schreeuwen en zeggen dat iemand niets waard is;
bedreigen, bijvoorbeeld dreigen de ander of familie iets aan te doen;
lichamelijk geweld, zoals slaan of schoppen;
opzettelijk angst aanjagen;
controle en stalking;
seksueel geweld, zoals iemand seksuele handelingen laten doen die hij of zij niet wil;
eergerelateerd geweld.

Geweld in een relatie geeft volgens Thuisarts.nl spanning, angst en stress. Over psychisch geweld zonder slaan of schoppen gaat emotionele mishandeling.

Hoe vaak komt het voor?

Volgens het CBS was in 2024 6 procent van de Nederlanders van 16 jaar en ouder in de twaalf maanden daarvoor slachtoffer van psychisch geweld in huiselijke kring. Dat zijn ruim 870.000 mensen. Het CBS telde daarbij onder meer kleineren, schreeuwen, beledigen, intimideren of bedreigen, dreigen met zelfbeschadiging en opzettelijk spullen kapotmaken. Van de slachtoffers zei 41 procent dat de partner de dader was.

De meeste slachtoffers praatten er wel met iemand over: 81 procent. Slechts 4 procent had contact met de politie en 2 procent met Veilig Thuis. Volgens de Rijksoverheid zijn er vaak meer dan dertig incidenten nodig voordat slachtoffers professionele hulp zoeken.

Uit nieuw onderzoek dat de Rijksoverheid in augustus 2026 bekendmaakte, blijkt dat ruim 1,5 miljoen Nederlanders het gevoel hebben iemand te kennen die in een ongezonde of onveilige relatie zit. Als redenen om niet in te grijpen werden onder meer genoemd: zich niet willen bemoeien (40 procent), niet zeker weten of het echt een ongezonde relatie is (25 procent) en bang zijn het erger te maken (22 procent).

Waarom het moeilijk kan zijn om weg te gaan

Van buitenaf lijkt weggaan soms de logische stap. Van binnenuit ligt dat vaak ingewikkelder. De angst en afhankelijkheid die Veilig Thuis beschrijft bij dwingende controle, kunnen daarbij een rol spelen. Het ministerie van Justitie en Veiligheid wijst erop dat weggaan gevaarlijk kan zijn, en dat een veilige uitweg een plan en een beschermende omgeving vraagt.

Thuisarts.nl noemt het veiligheidsplan van Slachtofferwijzer als hulpmiddel. Ook beschrijft Thuisarts.nl wat er verder mogelijk is: Veilig Thuis kan doorverwijzen naar bijvoorbeeld maatschappelijk werk of het sociaal wijkteam, en er kan een huisverbod komen, waarbij de partner tien dagen niet thuis mag komen. Er is vrouwenopvang en mannenopvang, en via 112 of Veilig Thuis crisisopvang als iemand direct weg moet. Een overzicht van hulp staat bij hulp bij huiselijk geweld.

Als het om iemand anders gaat

Veilig Thuis en de Rijksoverheid geven omstanders een paar adviezen: laat weten dat je er voor de ander bent, stel open vragen en luister zonder oordeel. Volgens het ministerie hoeft een omstander het probleem niet zelf op te lossen, maar kan die wel helpen om professionele hulp te vinden. Ook omstanders kunnen bij Veilig Thuis terecht voor advies, op 0800-2000 of via de chat.

Andere hulp

Fier noemt zich de landelijke expert op het gebied van (seksueel) geweld, uitbuiting en eerkwesties, en heeft een chat via fier.nl.
De Luisterlijn is dag en nacht bereikbaar voor een gesprek, via deluisterlijn.nl.
113 Zelfmoordpreventie is er voor wie aan zelfmoord denkt: gratis bellen via 113 of chatten via 113.nl, ook anoniem.

Meer over moeilijke situaties in een relatie staat in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

Veilig Thuis. Home. veiligthuis.nl
Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl
NOS (29 september 2026). Chatten met Veilig Thuis kan nu 24/7, moet aanpak huiselijk geweld versnellen. nos.nl
Rijksoverheid. Wat moet ik doen bij (vermoedens van) huiselijk geweld? rijksoverheid.nl
Ministerie van Justitie en Veiligheid (27 augustus 2026). Stop femicide: wat kunnen omstanders doen bij huiselijk geweld? rijksoverheid.nl
Rijksoverheid (26 augustus 2026). Nieuw onderzoek: 1,5 miljoen Nederlanders hebben het gevoel dat een bekende een onveilige relatie heeft. rijksoverheid.nl
Thuisarts.nl. Ik word mishandeld door mijn partner of ex-partner. thuisarts.nl
CBS (2025). Ruim 870 duizend slachtoffers van psychisch geweld. cbs.nl
Fier. Home. fier.nl
113 Zelfmoordpreventie. Home. 113.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.