Relatiecrisis

Een relatiecrisis is een periode waarin de relatie zelf op het spel staat. Partners vragen zich af of ze samen verder willen of kunnen. Het is geen medische of officiële term, en er is geen vaste grens tussen een moeilijke periode en een crisis. Onderzoek noemt verschillende aanleidingen, zoals de geboorte van een eerste kind, ernstige ziekte, ontrouw en stress die van buitenaf de relatie in sijpelt. In Nederland bestaan verschillende vormen van hulp, zoals relatietherapie, het wijkteam en, als partners uit elkaar gaan, mediation.

Wat is een relatiecrisis?

Elke relatie kent ruzies en drukke periodes. Mensen spreken meestal pas van een crisis als er meer aan de hand is: als de vraag op tafel ligt of de relatie nog verder kan. Soms gebeurt dat plotseling, bijvoorbeeld na de ontdekking van een affaire. Soms groeit het langzaam, als problemen zich opstapelen en partners elkaar steeds minder bereiken.

Wat onderzoek weet over twijfelen en over de vraag of je blijft of weggaat, staat bij twijfelen aan je relatie.

Aanleidingen volgens onderzoek

Grote veranderingen, zoals een eerste kind

Een ingrijpende verandering in het leven zet een relatie onder druk, ook als die verandering gewenst is. Onderzoekers volgden 218 stellen in de eerste acht jaar van hun huwelijk. Na de geboorte van het eerste kind ging het met de relatie plotseling minder goed. Dat gold voor positieve en negatieve kanten van de relatie, zowel volgens de partners zelf als volgens observaties. De achteruitgang was klein tot middelgroot en bleef vaak bestaan in de jaren daarna. Moeders en vaders veranderden ongeveer evenveel. Bij stellen zonder kinderen ging de relatie in die jaren ook iets achteruit, maar geleidelijker en zonder die plotselinge knik.

De verschillen tussen stellen waren groot. Hoeveel de relatie achteruitging, hing onder meer af van kenmerken van de partners, het huwelijk en de zwangerschap zelf.

Ziekte

Ernstige ziekte raakt niet alleen de zieke partner. In een onderzoek onder 2.701 huwelijken van oudere mensen uit de Amerikaanse Health and Retirement Study hing het ziek worden van de vrouw samen met een grotere kans op scheiding. Bij ziekte van de man werd dat verband niet gevonden. Bij hartproblemen was het verschil tussen mannen en vrouwen duidelijk. De onderzoekers wijzen op biologische en op sociale verklaringen, die met man-vrouwrollen te maken hebben. Over een relatie als een van beiden ziek is, gaat relatie en ziekte.

Ontrouw

Ontrouw is voor veel stellen een acute crisis. Een onderzoek dat getrouwde mensen zeventien jaar volgde, liet zien dat ontrouw zowel een gevolg kan zijn van een relatie die al slechter ging, als een oorzaak van verdere achteruitgang en scheiding. Wat onderzoek zegt over de periode daarna, staat bij verder na ontrouw.

Stress van buitenaf

Spanning op het werk, geldzorgen of drukte met de kinderen lijken los te staan van de relatie, maar ze werken er wel op door. In een onderzoek onder 198 stellen hing stress van buiten de relatie samen met meer spanning en problemen binnen de relatie. Die spanning binnen de relatie hing op haar beurt samen met minder tevredenheid en minder seks. Opvallend was dat dagelijkse ergernissen en drukte een sterker verband lieten zien dan grote, ingrijpende gebeurtenissen.

Welke hulp er bestaat

Er zijn verschillende vormen van hulp. Welke past, hangt af van wat er speelt en wat partners willen. Hieronder staat wat ze inhouden.

Relatietherapie

In relatietherapie praten partners samen met een therapeut over de patronen in hun relatie. Hoe het werkt en wat onderzoek zegt over het effect, staat bij relatietherapie.

Huisarts, wijkteam en praktische steun

Bij psychische klachten, zoals somberheid of aanhoudende spanning, kun je terecht bij je huisarts. Die kan zo nodig doorverwijzen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut kunnen mensen bij relatieproblemen of een scheiding ook terecht bij het wijkteam of het Centrum voor Jeugd en Gezin in hun gemeente. Daar kunnen volgens het NJi onder meer mediation, conflictbemiddeling of therapie besproken worden. Het NJi noemt daarnaast scheidcafés: laagdrempelige plekken waar mensen steun vinden bij anderen in een vergelijkbare situatie. Wat er precies is, verschilt per gemeente.

Anoniem praten kan bij de MIND Hulplijn (0900-1450, op werkdagen van 9.00 tot 21.00 uur) en bij De Luisterlijn (088 0767 000, dag en nacht). Bij gedachten aan zelfmoord is 113 Zelfmoordpreventie bereikbaar: gratis bellen via 113 of chatten via 113.nl.

Mediation als partners uit elkaar gaan

Mediation is iets anders dan relatietherapie. Een mediator helpt partners die uit elkaar gaan om samen afspraken te maken. Volgens de Rijksoverheid gaat het dan bijvoorbeeld over de kinderen, geld, het huis en spullen. Een mediator is onpartijdig. Het MfN-register is een register van gekwalificeerde mediators die getoetst zijn en zich aan gedragsregels houden.

Voor een echtscheiding is in 2026 altijd een advocaat nodig om het verzoek bij de rechtbank in te dienen. Een mediator kan wel helpen bij de afspraken. Volgens de Rijksoverheid kan, afhankelijk van het inkomen, gesubsidieerde mediation mogelijk zijn, met een eigen bijdrage. De regels en bedragen verschillen per situatie; Het Juridisch Loket en de Rijksoverheid hebben de details. Meer staat bij mediation.

Als er geweld of dreiging is

Een crisis kan ook betekenen dat het thuis niet veilig is. Bij geweld, bedreiging of dwingende controle is Veilig Thuis gratis, dag en nacht en anoniem bereikbaar op 0800-2000. Chatten kan ook, via veiligthuis.nl. Bij direct gevaar: 112. Meer over signalen van een onveilige relatie staat in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

Doss, B.D., Rhoades, G.K., Stanley, S.M. & Markman, H.J. (2009). The effect of the transition to parenthood on relationship quality: An 8-year prospective study. Journal of Personality and Social Psychology, 96(3), 601–619. doi.org/10.1037/a0013969
Karraker, A. & Latham, K. (2015). In sickness and in health? Physical illness as a risk factor for marital dissolution in later life. Journal of Health and Social Behavior, 56(3), 420–435. doi.org/10.1177/0022146515596354
Previti, D. & Amato, P.R. (2004). Is infidelity a cause or a consequence of poor marital quality? Journal of Social and Personal Relationships, 21(2), 217–230. doi.org/10.1177/0265407504041384
Bodenmann, G., Ledermann, T. & Bradbury, T.N. (2007). Stress, sex, and satisfaction in marriage. Personal Relationships, 14(4), 551–569. doi.org/10.1111/j.1475-6811.2007.00171.x
Nederlands Jeugdinstituut. Kan ik bij een scheiding hulp krijgen voor mezelf of mijn kind? nji.nl
Rijksoverheid. Hoe vraag ik een scheiding aan? rijksoverheid.nl
Rijksoverheid. Op welke manieren kan ik scheiden? rijksoverheid.nl
MfN-register. mfnregister.nl
MIND Hulplijn. mindhulplijn.nl
De Luisterlijn. deluisterlijn.nl
113 Zelfmoordpreventie. 113.nl
Veilig Thuis. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.