Als je partner verslaafd is

Als je partner verslaafd is aan alcohol, drugs of gokken, kun je als naaste zelf hulp krijgen, ook als je partner (nog) geen behandeling wil. Volgens het Trimbos-instituut kunnen naasten bijna altijd terecht bij de verslavingszorg. Er bestaan trainingen, adviesgesprekken en zelfhulpgroepen zoals Al-Anon. Onderzoek van het Trimbos-instituut laat zien dat naasten van mensen met een verslaving veel vaker psychische klachten hebben dan gemiddeld. Bij psychische klachten kun je terecht bij je huisarts.

Wanneer heet het een verslaving?

Jellinek, een instelling voor verslavingszorg, beschrijft dat verslaving meestal niet ineens ontstaat. Vaak gaat er een lange tijd overheen. Iemand gaat vaker en meer gebruiken, het lichaam went eraan en er is steeds meer nodig voor hetzelfde effect. Gebruik neemt een steeds grotere plaats in. Werk, vrienden en hobby's raken op de achtergrond.

Volgens Jellinek is iemand verslaafd aan alcohol als die aan drie of meer van deze kenmerken voldoet:

  • een sterk verlangen naar alcohol, bijvoorbeeld zichtbaar in mislukte pogingen om het gebruik in de hand te houden;
  • werk, vrienden en hobby's verwaarlozen;
  • blijven gebruiken terwijl iemand weet dat het schade geeft;
  • meer gebruiken dan iemand wil;
  • veel tijd kwijt zijn aan gebruiken of bijkomen;
  • gewenning: steeds meer nodig hebben voor hetzelfde effect;
  • last van onthoudingsverschijnselen bij minderen of stoppen.

Een diagnose stellen kan alleen een hulpverlener. Jellinek noemt drinken ‘riskant’ als iemand elke dag 3 glazen drinkt, of op een aantal dagen per week meer dan 4. Dat betekent volgens Jellinek nog niet dat iemand verslaafd is, wel dat iemand meer drinkt dan goed is voor de gezondheid.

Wat het met naasten doet

Het Trimbos-instituut deed in 2016 onderzoek onder 285 naasten van mensen met een verslaving. Dat waren mensen die met iemand met een verslaving samenwoonden of die minstens twee keer per week contact met die persoon hadden. Zij werden vergeleken met ruim 4.600 volwassenen uit de algemene bevolking.

  • 47 procent van de naasten had de afgelopen maand matige psychische klachten en 48 procent hoge psychische klachten. In de algemene bevolking was dat 19 en 2 procent.
  • 72 procent had de hele tijd of meestal het gevoel overal alleen voor te staan, dat de omgeving hun situatie niet begreep, of dat ze taken moesten overnemen, zoals geldzaken of het huishouden.
  • Naasten konden in de afgelopen maand gemiddeld 12,7 dagen hun werk of gewone bezigheden niet doen, tegenover 3,3 dagen in de algemene bevolking.

Volgens het Trimbos-instituut lopen naasten door de zware belasting en soms een geïsoleerde positie een matig tot sterk verhoogd risico op een depressie of angststoornis.

Wat Thuisarts.nl beschrijft

Thuisarts.nl, de site van huisartsen, heeft een pagina voor mensen van wie een naaste te veel alcohol drinkt. Volgens Thuisarts.nl kan een naaste helpen met dagelijkse dingen, zoals koken of de post. Thuisarts.nl raadt daarbij aan om niet alles over te nemen en geen problemen op te lossen die door de verslaving komen, zoals problemen met werk, geld of relaties. Als een naaste dat wel doet, is volgens Thuisarts.nl de kans kleiner dat de persoon met de verslaving er zelf iets aan gaat doen.

Thuisarts.nl schrijft ook dat hulpverleners niet zomaar informatie over de persoon met de verslaving aan de naaste mogen geven. Daar is toestemming voor nodig. Andersom kan een naaste wel informatie geven aan de behandelaar.

Thuisarts.nl noemt situaties waarin het belangrijk is dat een naaste zelf hulp zoekt: als je steeds het gevoel hebt dat je niet genoeg doet, als je vaak dingen doet die je eigenlijk niet wilt, of als je denkt dat je zelf psychische klachten krijgt, zoals een depressie of burn-out.

Hulp voor partners en andere naasten

Bij de verslavingszorg

Volgens het Trimbos-instituut bieden de meeste instellingen voor verslavingszorg hulp aan naasten. Ook het wijkteam of de huisarts weet vaak welk aanbod er in de buurt is. Jellinek schrijft dat het eigen aanbod voor naasten kosteloos is, dat er geen verwijsbrief nodig is en dat het ook kan als de persoon met de verslaving niet in behandeling is. Voorbeelden van wat de verslavingszorg aanbiedt:

  • Preventief adviesgesprek. Een eenmalig gesprek over de verslavingsproblemen van iemand in je omgeving, met uitleg over verslaving.
  • 5-Stappen. Vijf bijeenkomsten, in een groep of alleen, gericht op minder stress voor de naaste. Volgens het Trimbos-instituut ervaren deelnemers daarna minder stress en minder psychische klachten.
  • CRAFT. Een training om de communicatie met de partner of het familielid te verbeteren en die persoon te motiveren om te minderen, te stoppen of hulp te zoeken. Er is ook een online versie, Zelfhulp Naasten.

Een overzicht van vier gecontroleerde onderzoeken met in totaal 264 naasten vond dat CRAFT ongeveer twee derde van de mensen die eerst geen behandeling wilden, toch in behandeling kreeg, meestal na vier tot zes gesprekken. Dat was drie keer zo vaak als bij naasten die naar Al-Anon of Nar-Anon gingen. Naasten zelf gingen er in alle groepen psychisch en lichamelijk op vooruit.

Ook de Landelijke Alcohol Infolijn is er voor naasten: anoniem, via telefoon, chat of mail.

Zelfhulpgroepen

Al-Anon is een zelfhulpgroep voor familie en vrienden van mensen met een drankprobleem. Volgens Al-Anon zijn er geen kosten of verplichtingen aan deelname verbonden. De groepen werken met het programma van de Twaalf Stappen. Jellinek noemt ook Nar-Anon voor naasten van mensen met een verslaving aan drugs, AGOG voor de omgeving van iemand met een gokverslaving en S-Anon voor partners en familie van mensen met een seksverslaving. Thuisarts.nl verwijst daarnaast naar Help mijn dierbare is verslaafd van Stichting Naast, en naar KOPP/KOV voor kinderen en jongeren met een ouder met een alcoholprobleem.

Als het onveilig wordt

Als er sprake is van agressie, dreiging of controle, speelt veiligheid een grote rol. Veilig Thuis is gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000, ook anoniem. Bij direct gevaar: 112. Signalen van een onveilige relatie staan bij een ongezonde relatie herkennen. Bij gedachten aan zelfmoord is er 113 Zelfmoordpreventie: gratis bellen via 113 of 0800-0113, of chatten via 113.nl.

De relatie zelf

Volgens Thuisarts.nl kan een verslaving problemen geven met werk, geld en relaties. Sommige partners blijven, anderen besluiten op een gegeven moment te stoppen. Over die afweging gaat twijfelen aan je relatie. Volgens het Trimbos-instituut worden naasten vaak betrokken bij de behandeling, omdat de kans op herstel dan groter is. Stellen kunnen ook samen hulp zoeken, bijvoorbeeld bij relatietherapie. Wie zorgt voor een partner met een ziekte of verslaving, vindt meer bij relatie en mantelzorg. Alle artikelen over moeilijke periodes staan bij relatieproblemen.

Bronnen

  1. Trimbos-instituut. Hulpaanbod voor naasten. trimbos.nl
  2. Trimbos-instituut. Belang van naasten. trimbos.nl
  3. Trimbos-instituut. Vaker psychische klachten bij naasten van verslaafden. Over: Nuijen, J. e.a. (2016). De ervaren belasting van naasten van personen met verslavingsproblemen: een verkennend onderzoek. trimbos.nl
  4. Thuisarts.nl. Iemand die ik goed ken drinkt te veel alcohol. Hoe kan ik helpen? thuisarts.nl
  5. Jellinek. Alcoholinformatie voor naasten. jellinek.nl
  6. Jellinek. Voor partners, familie en vrienden. jellinek.nl
  7. Jellinek. Zelfhulpgroepen voor naasten. jellinek.nl
  8. Roozen, H.G., de Waart, R. & van der Kroft, P. (2010). Community reinforcement and family training: an effective option to engage treatment-resistant substance-abusing individuals in treatment. Addiction, 105(10), 1729–1738. doi.org/10.1111/j.1360-0443.2010.03016.x
  9. Al-Anon Familie Groepen. Home. al-anon.nl
  10. Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl
  11. 113 Zelfmoordpreventie. Telefonische hulplijn. 113.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen