Samenwonen en pensioen

Een ongehuwde partner kan na een overlijden partnerpensioen krijgen, maar niet vanzelf. In 2026 moet de pensioenuitvoerder weten dat jullie samenwonen, of moet de partner dat na het overlijden aantonen. Volgens de Pensioenwet kan dat met een notarieel samenlevingscontract of met een samenlevingsverklaring die jullie allebei ondertekenen. Bij getrouwde stellen en geregistreerde partners gaat dat automatisch. Daarnaast kan een samenwonende partner recht hebben op een nabestaandenuitkering van de overheid (Anw), maar alleen in bepaalde situaties. Het eigen ouderdomspensioen wordt bij een breuk tussen samenwoners niet vanzelf gedeeld. Hieronder staat hoe dat werkt.

Wat is partnerpensioen?

Partnerpensioen is een maandelijkse uitkering voor de partner als iemand overlijdt die via een werkgever pensioen opbouwt. Het hoort bij het nabestaandenpensioen, waartoe ook het wezenpensioen voor kinderen hoort. Volgens Pensioenduidelijkheid.nl zijn er twee soorten partnerpensioen: voor als iemand overlijdt voordat die met pensioen is, en voor als iemand overlijdt nadat die met pensioen is gegaan. Of er partnerpensioen is en hoe hoog het is, hangt af van de pensioenregeling van de werkgever. De Rijksoverheid schrijft dat er soms niets over nabestaandenpensioen in de regeling staat. Dan krijgen partner en kinderen het ook niet.

Wie wil weten wat er is opgebouwd, kan dat zien op mijnpensioenoverzicht.nl, waar je inlogt met DigiD. Daar staan ook de contactgegevens van de pensioenuitvoerders.

Partner voor het pensioen worden als samenwoner

De Pensioenwet noemt als partner niet alleen een echtgenoot of geregistreerd partner. Ook een meerderjarige die met de werknemer een gezamenlijke huishouding voert, kan partner zijn. Uitgezonderd zijn onder meer ouders, kinderen, grootouders, kleinkinderen en een meerderjarig stiefkind.

Wat de wet in 2026 vraagt

Artikel 2a van de Pensioenwet, zoals die op 1 januari 2026 geldt, zegt wanneer er een gezamenlijke huishouding is. Dat kan op twee manieren:

een notarieel samenlevingscontract; of
een samenlevingsverklaring, ondertekend door beide partners, waarin ze verklaren op hetzelfde adres te wonen en voor elkaar te zorgen.

Bij een partnerpensioen waarbij de partner van tevoren vaststaat, moet het contract of de verklaring volgens de wet ook bij de pensioenuitvoerder zijn gemeld.

Een notarieel contract is volgens de wet dus niet altijd nodig. Het Juridisch Loket en de Rijksoverheid melden wel dat een pensioenfonds soms om een notarieel samenlevingscontract vraagt. Notaris.nl schrijft dat een contract bij de notaris voldoet aan de eisen die pensioenfondsen stellen. Een voorbeeld van hoe een fonds het aanmelden regelt: zorgpensioenfonds PFZW laat partners zich aanmelden met een notarieel samenlevingscontract of, zonder contract, met een samenlevingsverklaring. Wat een fonds precies vraagt, kan per pensioenuitvoerder verschillen.

Zelf melden

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap in Nederland krijgt de pensioenuitvoerder dat door van de gemeente. Bij samenwonen niet. De Rijksoverheid schrijft dat ongehuwde samenwoners het samenwonen zelf moeten melden aan hun pensioenfonds of pensioenverzekeraar, omdat de partner anders mogelijk geen nabestaandenpensioen krijgt. Wijzer in geldzaken schrijft dat een partner meestal pas kan worden aangemeld als het stel al een tijd op hetzelfde adres woont, of met een notarieel samenlevingscontract.

Na het overlijden alsnog aantonen

Was de partner niet aangemeld, dan kan die soms na het overlijden nog laten zien dat er een gezamenlijke huishouding was. De partner ondertekent dan zelf een samenlevingsverklaring. Volgens de Pensioenwet en de Rijksoverheid is de gezamenlijke huishouding in ieder geval aannemelijk als het stel minstens 6 maanden op hetzelfde adres stond ingeschreven, en daarnaast:

samen een kind had, of een van beiden een kind van de ander had erkend; of
samen een huis bezat; of
een huurcontract op beider naam had.

Dit geldt niet voor elke vorm van partnerpensioen. Bij een partnerpensioen waarbij de partner van tevoren vaststaat, moet het contract of de verklaring er volgens de wet al vóór het overlijden zijn.

Wat de nieuwe pensioenregels veranderen

Door de Wet toekomst pensioenen gaan alle pensioenregelingen over op nieuwe regels. Dat moet uiterlijk 1 januari 2028 gebeurd zijn. Sommige fondsen stappen eerder over. Volgens de Rijksoverheid verandert er dan dit voor het nabestaandenpensioen:

Overlijden vóór het pensioen. De partner en kinderen tot 25 jaar krijgen dan waarschijnlijk een percentage van het laatste loon. Hoeveel jaar iemand heeft gewerkt, maakt dan niet uit. Werkgever en vakbond of ondernemingsraad spreken af hoe hoog dat percentage is.
Overlijden na het pensioen. Dan verandert er niets. Het nabestaandenpensioen hangt af van wat is opgebouwd.
Zonder werk. Wie uit dienst gaat zonder nieuwe baan, blijft nog 3 of 6 maanden verzekerd voor nabestaandenpensioen. Daarna stopt die verzekering, tenzij iemand zich bijverzekert. Dat wordt betaald uit het eigen opgebouwde pensioen. Bij een WW- of ziektewetuitkering loopt de verzekering door als die er al was.

Samenwonen na de pensioendatum

Gaat iemand pas samenwonen als die al met pensioen is, dan kan dat gevolgen hebben. PFZW schrijft bijvoorbeeld dat een partner dan misschien geen uitkering krijgt bij overlijden, maar soms wel andere rechten heeft. Rond de pensioendatum kan ook worden gekozen voor uitruil: een deel van het partnerpensioen inleveren voor een hoger eigen pensioen, of andersom. Volgens de Rijksoverheid moet de partner het eens zijn met het inleveren van partnerpensioen.

De nabestaandenuitkering (Anw)

Naast het pensioen van de werkgever is er de nabestaandenuitkering van de overheid, uit de Algemene nabestaandenwet (Anw). De SVB betaalt die uit. Volgens artikel 3 van de Anw telt ook een ongehuwde partner mee, als het stel een gezamenlijke huishouding had: allebei hun hoofdverblijf in dezelfde woning, en zorg voor elkaar, bijvoorbeeld door bij te dragen aan de kosten. Wonen partners samen en hebben ze een kind samen, of een samenlevingscontract waarin ze zich verplichten bij te dragen aan het huishouden, dan is er volgens de wet in ieder geval een gezamenlijke huishouding.

De SVB noemt deze voorwaarden voor de nabestaande:

de overleden partner was verzekerd voor de Anw, wat meestal zo is bij wonen of werken in Nederland;
de nabestaande heeft de AOW-leeftijd nog niet bereikt; en
de nabestaande zorgt voor een thuiswonend kind jonger dan 18, of is minstens 45 procent arbeidsongeschikt.

Vanaf 1 juli 2026 is de volledige nabestaandenuitkering maximaal € 1.698,30 bruto per maand, plus € 127,25 vakantiegeld per maand. Met loonheffingskorting is dat maximaal € 1.351,47 netto. Inkomen uit werk gaat er deels van af: de eerste € 1.635,90 bruto per maand telt niet mee, en twee derde van het inkomen daarboven wordt van de uitkering afgetrokken. Een aanvullend nabestaandenpensioen telt niet mee. Wie een Anw-uitkering heeft en gaat samenwonen met een nieuwe partner, verliest die volgens de SVB.

AOW

De AOW is het basispensioen van de overheid vanaf de AOW-leeftijd. Wat samenwonen betekent voor de AOW en voor andere uitkeringen, staat in proefsamenwonen.

Gevolgen voor toeslagen en belasting

Partners die bij een pensioenfonds als elkaars pensioenpartner zijn aangemeld en op hetzelfde adres wonen, zijn volgens de Belastingdienst fiscale partners en toeslagpartners. Een aanmelding voor het pensioen heeft dus ook gevolgen voor de toeslagen. Daarover gaat samenwonen en toeslagen. Wat een nabestaandenpensioen betekent voor de erfbelasting van de partner, staat in samenwonen en erven.

Als jullie uit elkaar gaan

Bij getrouwde stellen en geregistreerde partners staat in de wet wat er bij een scheiding met het ouderdomspensioen gebeurt. Bij samenwoners niet. Wijzer in geldzaken schrijft dat de ex-partner dan niet deelt in het opgebouwde ouderdomspensioen. Bij sommige pensioenuitvoerders kan het wel worden verdeeld. In een samenlevingscontract kunnen partners volgens het Juridisch Loket afspreken of ze recht hebben op elkaars ouderdomspensioen. Of een ex-partner na een breuk nog partnerpensioen krijgt, hangt volgens Pensioenduidelijkheid.nl af van de regeling en van of iemand voor of na de pensioendatum overlijdt.

Waar de details staan

Deze regels en bedragen gelden in 2026. Hoe ze uitpakken, verschilt per situatie en per pensioenregeling. De eigen pensioenuitvoerder weet wat er in een specifieke regeling geldt; de contactgegevens staan op mijnpensioenoverzicht.nl. De SVB heeft de details over de Anw, en het Juridisch Loket (0800-8020) geeft gratis juridisch advies aan mensen met een laag inkomen en weinig spaargeld. Alle artikelen over samen een huis delen staan bij samenwonen.

Bronnen

Pensioenwet, artikel 1 en artikel 2a (geldend vanaf 1 januari 2026). wetten.overheid.nl
Rijksoverheid. Wat is een nabestaandenpensioen? rijksoverheid.nl
Rijksoverheid. Wat verandert er in het nabestaandenpensioen door de nieuwe pensioenregels? rijksoverheid.nl
Rijksoverheid. Overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. rijksoverheid.nl
Rijksoverheid. Kan ik mijn opgebouwde pensioen omzetten naar een partnerpensioen of een ouderdomspensioen? rijksoverheid.nl
Pensioenduidelijkheid.nl. Wat verandert er voor het nabestaandenpensioen? pensioenduidelijkheid.nl
Het Juridisch Loket. Wat zet ik in een samenlevingscontract? juridischloket.nl
Notaris.nl (KNB). Samenwonen. notaris.nl
PFZW. Trouwen of samenwonen. pfzw.nl
PFZW. Partner aanmelden. pfzw.nl
Wijzer in geldzaken. Samenwonen: dit moet je regelen om later gedoe te voorkomen. wijzeringeldzaken.nl
Wijzer in geldzaken. Checklist geldzaken bij samenwonen en/of trouwen. wijzeringeldzaken.nl
Algemene nabestaandenwet, artikel 3. wetten.overheid.nl
SVB. Nabestaandenuitkering: eenvoudige uitleg. svb.nl
SVB. Bedragen nabestaandenuitkering vanaf 1 juli 2026. svb.nl
SVB. Wanneer stopt de nabestaandenuitkering? svb.nl
Belastingdienst. Toeslagpartner voor de toeslagen. belastingdienst.nl
Belastingdienst. Fiscaal partnerschap: wanneer ben ik fiscaal partner? belastingdienst.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.