Samenlevingscontract

Een samenlevingscontract is een schriftelijke afspraak tussen twee mensen die samenwonen. Je legt erin vast wie wat betaalt, wat van wie is en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan of als een van jullie overlijdt. Het is niet verplicht. Maar zonder contract heeft de wet voor samenwoners bijna niets geregeld. Je mag het contract zelf maken. Voor afspraken bij overlijden heb je wel een notaris nodig.

Waarom een samenlevingscontract?

Als je trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, regelt de wet veel voor je. Bij samenwonen niet. De Rijksoverheid zegt het zo: bij een samenlevingscontract hoor je volgens de wet niet bij elkaar. Jullie hebben niet vanzelf rechten en plichten tegenover elkaar. Je erft niet vanzelf van elkaar. En er is geen gemeenschap van goederen: wat van jou is, blijft van jou.

Notaris.nl wijst erop dat er ook niets geregeld is als je uit elkaar gaat. Alleen de onderhoudsplicht voor gezamenlijke kinderen geldt altijd. Met een samenlevingscontract leggen samenwoners die regels zelf vast.

Wat staat erin?

Partners bepalen zelf wat ze afspreken. De Rijksoverheid en het Juridisch Loket noemen onder meer:

• De dagelijkse kosten. Wie betaalt de huur, de boodschappen en de energie? Doen jullie dat half-half, of betaalt wie meer verdient een groter deel?
• Wat van wie is. Van wie zijn de meubels, de auto en de huisdieren? Dat geldt ook voor schulden.
• Investeringen in het huis van de ander. Wat als jij een verbouwing betaalt in een huis dat van je partner is?
• Kinderen. Hoe verdelen jullie de kosten voor verzorging en opvoeding?
• Uit elkaar gaan. Wie krijgt welke spullen, en wie het huis? Krijgt een van jullie partneralimentatie?
• Pensioen. Hebben jullie recht op elkaars ouderdomspensioen?
• Overlijden. Wie houdt de gezamenlijke spullen als een van jullie overlijdt? Zo'n afspraak heet een ‘verblijvingsbeding’.

Hebben jullie een gezamenlijke rekening? Volgens Notaris.nl blijft het geld op een en/of-rekening van degene van wie het afkomstig is, als jullie niets hebben afgesproken. In een samenlevingscontract staat vaak dat het geld op die rekening van jullie samen is. Het Nibud raadt aan om ook vast te leggen hoe jullie de kosten verdelen en hoeveel spaargeld ieder heeft ingelegd. De verschillende manieren van verdelen staan in geld en vaste lasten verdelen.

Zelf gemaakt of bij de notaris

Een samenlevingscontract mag je samen op je eigen manier opstellen, en beide partners zetten er hun handtekening onder. Dat kan voordat je gaat samenwonen, maar ook later. Het contract mag ook later worden aangepast. Wel moet dan te bewijzen zijn dat jullie die aanpassing allebei wilden, bijvoorbeeld met handtekeningen.

Een notarieel samenlevingscontract heeft een paar voordelen:

De notaris bewaart het contract voor onbepaalde tijd. Voor een notarieel contract moet je allebei 18 jaar of ouder zijn en niet onder curatele staan.

Partnerpensioen

Partnerpensioen, ook wel nabestaandenpensioen, is pensioen voor de partner na een overlijden. Een ongehuwde partner moet daarvoor bekend zijn bij de pensioenuitvoerder, of na het overlijden aannemelijk maken dat jullie samenwoonden. Volgens de Pensioenwet, zoals die in 2026 geldt, kan dat met een notarieel samenlevingscontract, maar ook met een samenlevingsverklaring die jullie allebei ondertekenen. Daarin staat dat jullie op hetzelfde adres wonen en voor elkaar zorgen. Het contract of de verklaring gaat naar de pensioenuitvoerder. Een notarieel contract is daarvoor volgens de wet dus niet altijd nodig. De Rijksoverheid en het Juridisch Loket melden wel dat een pensioenfonds soms om een notarieel contract vraagt. Wat er in een specifieke situatie nodig is, weet de eigen pensioenuitvoerder. Ook een bank kan om een notarieel contract vragen, bijvoorbeeld als je samen een hypotheek wilt. Meer daarover staat in samenwonen en pensioen.

Erven

Een samenwoner is niet vanzelf erfgenaam van de partner. Volgens Notaris.nl worden de gezamenlijke bezittingen bij een overlijden gelijk verdeeld tussen de achterblijvende partner en de familie van de overleden partner.

Met een verblijvingsbeding bij de notaris kan worden afgesproken dat de langstlevende de gezamenlijke spullen houdt, zoals meubels, de auto of het huis. Dat werkt alleen voor wat van beiden samen is. Voor het nalaten van persoonlijke spullen of geld aan een partner is volgens het Juridisch Loket een testament nodig.

Voor de erfbelasting geldt in 2026 een aparte regel. Je bent partners voor de erfbelasting als jullie vóór het overlijden minstens 6 maanden een notarieel samenlevingscontract hadden met een wederzijdse zorgplicht, allebei meerderjarig waren en op hetzelfde adres stonden ingeschreven. Er gelden nog meer voorwaarden. Zonder notarieel contract ben je partners voor de erfbelasting als jullie minstens 5 jaar op hetzelfde adres staan ingeschreven. Meer hierover staat in samenwonen en erven.

Belasting en toeslagen

Een notarieel samenlevingscontract heeft in 2026 ook gevolgen voor de Belastingdienst. Staan jullie op hetzelfde adres ingeschreven en zijn jullie allebei meerderjarig? Dan worden jullie fiscale partners. Jullie mogen dan bepaalde inkomsten en aftrekposten verdelen in de aangifte.

Voor de toeslagen worden jullie toeslagpartners vanaf de 1e van de maand nadat je het contract hebt getekend én samenwoont. De Belastingdienst geeft dit voorbeeld: teken je op 1 mei 2026 en ga je op 17 mei 2026 samenwonen, dan ben je vanaf 1 juni 2026 toeslagpartners. Het inkomen en vermogen van jullie allebei telt dan mee. De toeslag kan daardoor lager worden of stoppen. Op de site van Dienst Toeslagen staat een proefberekening met toeslagpartner.

Een koopwoning

Woon je in het koophuis van je partner? Door een samenlevingscontract word je niet automatisch mede-eigenaar. Dat meldt de Rijksoverheid. Samen eigenaar worden gaat via de notaris.

Wat kost een samenlevingscontract?

Zelf maken kost niets. Bij de notaris verschilt de prijs. Iedere notaris bepaalt zijn eigen tarief. Volgens Notaris.nl beginnen de kosten voor een akte gemiddeld rond de 700 euro, inclusief btw. Het eindbedrag hangt af van jullie wensen en situatie.

Mensen met een laag inkomen kunnen via een van de Kamers voor het notariaat een notaris laten aanwijzen. Daarvoor is een inkomensverklaring nodig. Je betaalt dan in 2026 een vast bedrag van € 1.084 voor een samenlevingscontract, meldt het Juridisch Loket. Dat is niet altijd goedkoper dan een notaris die je zelf kiest. Het Juridisch Loket raadt aan de notaris vooraf om een overzicht van de kosten te vragen.

Aanpassen of beëindigen

Verandert jullie situatie, bijvoorbeeld door een kind of een huis? Dan kan het contract bij de notaris worden aangepast. Notaris.nl noemt dat daarvoor een kopie van het oude contract nodig is.

Hoe het contract stopt, staat meestal in het contract zelf. Vaak stuurt de een de ander een aangetekende brief. Of jullie spreken af dat het stopt zodra jullie apart gaan wonen. Een contract stopt ook vanzelf als jullie een geregistreerd partnerschap aangaan. Fiscaal partner blijf je volgens de Belastingdienst zolang je op hetzelfde adres staat ingeschreven, ook als het contract al is ontbonden. Meer hierover staat in samenlevingscontract beëindigen.

Verschil met partnerschap en huwelijk

Een samenlevingscontract regelt veel, maar niet alles. Je bent geen erfgenaam van elkaar zonder testament, en de gemeente maakt geen officiële akte op van jullie relatie. Zo staat je partner bijvoorbeeld niet in de overlijdensakte. Bij een huwelijk of een geregistreerd partnerschap is meer automatisch geregeld.

Deze regels gelden in 2026. Hoe ze uitpakken, verschilt per situatie. Op rijksoverheid.nl/samenwonen staat een persoonlijk overzicht. Het Juridisch Loket (0800-8020) geeft gratis juridisch advies aan mensen met een laag inkomen en weinig spaargeld, en een notaris kan uitleggen wat een contract in een specifieke situatie regelt. Meer over samen een huis delen staat bij samenwonen.

Bronnen

1. Rijksoverheid. Waar moet ik aan denken bij een samenlevingscontract? rijksoverheid.nl
2. Rijksoverheid. Wat is het verschil tussen trouwen of geregistreerd partnerschap en een samenlevingscontract? rijksoverheid.nl
3. Rijksoverheid. Samenwonen: maak een overzicht van wat u moet weten en regelen. rijksoverheid.nl
4. Het Juridisch Loket. Wat zet ik in een samenlevingscontract? juridischloket.nl
5. Notaris.nl (KNB). Samenwonen. notaris.nl
6. Nibud. Gezamenlijke rekening en geldzaken. nibud.nl
7. Pensioenwet, artikel 1 en artikel 2a (geldend vanaf 1 januari 2026). wetten.overheid.nl
8. Belastingdienst. Fiscaal partnerschap: wanneer ben ik fiscaal partner? belastingdienst.nl
9. Belastingdienst. Ik ga trouwen of samenwonen: wat verandert er voor mijn toeslag? belastingdienst.nl
10. Belastingdienst. Wie zijn partners voor de erfbelasting? belastingdienst.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.