Het ouderschapsplan

Een ouderschapsplan is een document met afspraken over de kinderen als ouders uit elkaar gaan. Het is verplicht voor ouders met kinderen onder de 18 die scheiden of hun geregistreerd partnerschap beëindigen, en voor samenwonende ouders met gezamenlijk gezag. Volgens de wet staan er in elk geval afspraken in over drie dingen: hoe ouders de zorg en opvoeding verdelen of de omgang regelen, hoe ze elkaar informeren en raadplegen over belangrijke zaken, en hoe ze de kosten van de kinderen verdelen. Ouders moeten daarnaast vermelden hoe ze hun kinderen bij het plan hebben betrokken. Die regels staan in artikel 815 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Wanneer is een ouderschapsplan verplicht?

Volgens de Rijksoverheid is een ouderschapsplan verplicht voor ouders van minderjarige kinderen die:

  • getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, met of zonder gezamenlijk gezag;
  • als ouder en niet-ouder getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, met gezamenlijk gezag;
  • samenwonen en gezamenlijk gezag hebben, doordat dat in het gezagsregister staat.

Voor samenwonende ouders staat die plicht in artikel 1:247a van het Burgerlijk Wetboek. Volgens het CBS bestaat de verplichting sinds 1 maart 2009. Toen ging een wet in die co-ouderschap wilde stimuleren en ouders met gezamenlijk gezag een ouderschapsplan liet opstellen.

Wat er volgens de wet in moet staan

Artikel 815, lid 3, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering noemt de onderdelen die er ‘in ieder geval’ in moeten. Kort gezegd:

  • Zorg en omgang. Hoe de ouders de zorg- en opvoedingstaken verdelen. Of, als een van beiden geen gezag heeft, hoe de omgang met die ouder eruitziet.
  • Informatie en overleg. Hoe de ouders elkaar informeren en raadplegen over belangrijke zaken rond de persoon en het vermogen van de kinderen. De Rijksoverheid noemt als voorbeeld de schoolkeuze.
  • Kosten. Hoe de kosten van de verzorging en opvoeding worden verdeeld. Dat gaat over kinderalimentatie, zie alimentatie.

Volgens lid 4 van hetzelfde artikel staat in het verzoek aan de rechter ook hoe de kinderen bij het opstellen van het plan betrokken zijn. Beide ouders ondertekenen het plan.

Ouders mogen er meer in opnemen. De Rijksoverheid noemt als voorbeelden wat ouders belangrijk vinden in de opvoeding, en regels zoals bedtijd en huiswerk. Het Nibud noemt voor ouders die de zorg ongeveer gelijk verdelen ook afspraken over de woonafstand, verjaardagen, vakanties en wie wat betaalt.

Gelijkwaardig ouderschap

Volgens artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek houdt een kind na de scheiding recht op een gelijkwaardige verzorging en opvoeding door beide ouders, als die samen het gezag hadden. Ouders kunnen in het ouderschapsplan rekening houden met praktische belemmeringen, maar alleen zolang die bestaan. De wet zegt niet dat gelijkwaardig half om half betekent. Volgens de Rijksoverheid zijn er geen standaardafspraken: ouders bepalen samen wanneer, hoe vaak en hoe lang een kind bij wie is. Een ouder met gezag moet ook de band van het kind met de andere ouder bevorderen.

Hoe een ouderschapsplan tot stand komt

Ouders maken het plan samen. Sommigen doen dat zelf, anderen met hulp van een mediator, een advocaat of een andere hulpverlener. Lukt het niet om er samen uit te komen, dan kan de rechter ouders volgens het Nibud doorverwijzen naar een mediator. Hoe mediation werkt, staat in mediation.

Bij een echtscheiding stuurt de advocaat het plan samen met het verzoek naar de rechtbank. Volgens de Rechtspraak kan het plan deel zijn van het echtscheidingsconvenant of een apart document. Kan een ouderschapsplan redelijkerwijs niet worden overgelegd, dan beoordeelt de rechter wat er in plaats daarvan kan. Samenwonende ouders hoeven hun plan nergens in te leveren. De Rijksoverheid adviseert wel een kopie te bewaren.

Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) verwijst voor voorbeelden naar Uitelkaar.nl, waar een voorbeeldplan staat. Het NJi raadt aan het plan regelmatig te evalueren, omdat de behoeften van kinderen met hun leeftijd veranderen. Het NJi noemt het ouderschapsplan ‘de basis’ waar ouders en hulpverleners later op kunnen teruggrijpen.

Kinderen betrekken

Ouders zijn verplicht hun kinderen bij de afspraken te betrekken, op een manier die past bij hun leeftijd. Volgens de Rijksoverheid gaat het bijvoorbeeld om bij wie een kind wil wonen en hoe vaak het de andere ouder ziet. Het NJi wijst erop dat ook het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind zegt dat kinderen vrij hun mening moeten kunnen geven over zaken die hen aangaan. Meepraten is niet hetzelfde als beslissen. Volgens het NJi blijven de ouders verantwoordelijk en nemen zij de beslissing.

Het NJi noemt ook dat kinderen hun ouders vaak geen verdriet willen doen, waardoor eerlijk zijn voor hen lastig kan zijn. Lukt een gesprek met beide ouders samen niet, dan noemt het NJi als mogelijkheid dat iemand die het gezin vertrouwt, of een mediator, met het kind praat.

Het kindgesprek bij de rechter

Bij een scheiding met kinderen nodigt de rechtbank kinderen vanaf 8 jaar per brief uit voor een kindgesprek. Gaat de zaak alleen over alimentatie, dan gebeurt dat vanaf 16 jaar. Het gesprek duurt ongeveer 20 minuten en ouders zijn er niet bij. Een kind is niet verplicht te komen en mag ook een brief of e-mail sturen. De rechter beslist zelf, maar houdt rekening met wat het kind vertelt. Over het vertellen van het nieuws aan kinderen gaat kinderen vertellen over een scheiding.

Het plan later aanpassen

Situaties veranderen. De Rijksoverheid noemt als voorbeelden een nieuwe baan met een ander inkomen, of afspraken over de vakanties die in de praktijk niet goed werken. Volgens de Rijksoverheid kunnen ouders het plan samen aanpassen door de nieuwe afspraken op papier te zetten en allebei te ondertekenen. Daarvoor hoeven ze niet naar de rechter, ook niet als de rechter het oude plan heeft goedgekeurd. Komen ouders er samen niet uit, dan kan een mediator helpen of kan een van beiden via een advocaat de rechter om een beslissing vragen. Zelf aanpassen kost niets. Voor een mediator, advocaat of rechter betalen ouders wel.

Waar ouders na een scheiding de zorg ongeveer gelijk verdelen, spreken mensen van co-ouderschap. Wat dat betekent voor geld en toeslagen, staat in co-ouderschap. Deze regels gelden in 2026. Een advocaat, mediator of het Juridisch Loket kan uitleggen wat er in een bepaalde situatie geldt. Meer over uit elkaar gaan staat bij liefdesverdriet.

Bronnen

  1. Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, artikel 815 (geldend in 2026). wetten.overheid.nl
  2. Burgerlijk Wetboek Boek 1, artikelen 247 en 247a. wetten.overheid.nl
  3. Rijksoverheid. Wat moet er in een ouderschapsplan staan? rijksoverheid.nl
  4. Rijksoverheid. Hoe pas ik een ouderschapsplan aan? rijksoverheid.nl
  5. Rijksoverheid. Heb ik recht op omgang met mijn kind na een scheiding? rijksoverheid.nl
  6. De Rechtspraak. Veelgestelde vragen echtscheiding. rechtspraak.nl
  7. De Rechtspraak. Kindgesprek. rechtspraak.nl
  8. Nederlands Jeugdinstituut. Hoe kom je tot een ouderschapsplan? nji.nl
  9. Nederlands Jeugdinstituut. Je kind betrekken bij afspraken rond scheiding. nji.nl
  10. Nibud. Co-ouderschap. nibud.nl
  11. CBS (30 juni 2020). Meerderheid gescheiden ouders blijft bij elkaar in de buurt. Statistische Trends. CBS. cbs.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen