Scheiden: de eerste stappen
Wie getrouwd is en wil scheiden, moet in 2026 een scheiding aanvragen bij de rechter, en daarvoor is een advocaat nodig. Zijn beide partners het eens, dan dienen ze samen één verzoek in met één advocaat. Met kinderen onder de 18 is eerst een ouderschapsplan nodig. Een mediator kan helpen om samen tot afspraken te komen. Na de uitspraak wordt de scheiding ingeschreven bij de gemeente. Pas dan ben je officieel gescheiden.
Welke weg past bij jullie?
Hoe je uit elkaar gaat, hangt af van hoe jullie samen zijn. Dit zijn de regels in 2026, volgens Rijksoverheid.nl:
- Getrouwd. Een scheiding gaat via de rechter, met een advocaat. Willen jullie allebei scheiden en zijn jullie het eens, dan is één advocaat genoeg. Worden jullie het niet eens, dan heeft ieder een eigen advocaat nodig.
- Geregistreerd partnerschap. Er is een advocaat of notaris nodig. Hebben jullie geen kinderen onder de 18 en zijn jullie het met elkaar eens? Dan hoeft het niet via de rechter. Anders wel.
- Samenwonend. Er is geen advocaat nodig. In een samenlevingscontract kunnen afspraken staan voor als jullie uit elkaar gaan. Met kinderen onder de 18 is wel een ouderschapsplan verplicht.
Er bestaat ook een scheiding van tafel en bed. Jullie leven dan apart, maar blijven volgens de wet getrouwd. Dat kiezen sommige mensen bijvoorbeeld als hun geloof scheiden niet toestaat.
Na een echte scheiding zijn jullie geen erfgenamen meer van elkaar.
De stappen van een echtscheiding
1. Advocaat of mediator
Een advocaat of mediator helpt jullie afspraken te maken over de kinderen, geld, de woning en spullen. Ook pensioen, bankrekeningen, schulden en belasting horen daarbij. Een mediator helpt om samen tot een oplossing te komen. Voor het verzoek bij de rechtbank is altijd een advocaat nodig. Meer over hoe mediation werkt, staat in mediation.
2. Afspraken vastleggen
Jullie leggen de afspraken vast in een echtscheidingsovereenkomst, ook wel convenant genoemd. Daarin staat bijvoorbeeld:
- hoe jullie bezit en schulden verdelen;
- wie in het huis blijft wonen, of dat het huis wordt verkocht;
- of een van jullie partneralimentatie krijgt;
- hoe jullie het pensioen verdelen.
Wat er verdeeld moet worden, hangt af van hoe jullie getrouwd zijn. Wie vanaf 1 januari 2018 is getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, is getrouwd in beperkte gemeenschap van goederen. Daarvoor was de volledige gemeenschap van goederen de standaard.
Voor pensioen geldt: wat jullie tijdens het huwelijk hebben opgebouwd, wordt in principe gelijk verdeeld, tenzij jullie iets anders afspreken. De scheiding moet binnen 2 jaar bij het pensioenfonds worden gemeld.
Over alimentatie gaat alimentatie, en over de woning het huis na een scheiding.
3. Ouderschapsplan bij kinderen
Hebben jullie samen kinderen onder de 18? Dan is een ouderschapsplan verplicht. Daarin staan in elk geval afspraken over de verdeling van de zorg, de verdeling van de kosten en hoe jullie elkaar op de hoogte houden en om elkaars mening vragen. Jullie betrekken de kinderen bij de afspraken, op een manier die past bij hun leeftijd. Hebben jullie kinderen van 18 tot 21? Dan maken jullie afspraken over hun onderhoud en studie. Wat er in een ouderschapsplan staat, lees je in het ouderschapsplan.
4. Het verzoek bij de rechtbank
Zijn jullie het over alles eens? Dan dient de advocaat een gezamenlijk verzoek in bij de rechtbank. Daarbij zitten onder meer een uittreksel van de huwelijksakte, een uittreksel uit de Basisregistratie Personen en de afspraken die jullie hebben gemaakt.
Is een van jullie het niet eens met de scheiding, of met de gevolgen ervan? Dan kan de ander toch scheiden met een eenzijdig verzoek. De partner krijgt daar een kopie van en heeft 6 weken om te reageren met een verweerschrift. Daarvoor is ook een advocaat nodig. Wie het verzoek accepteert en de beslissing aan de rechter overlaat, kan dat laten weten met een referteverklaring.
5. De rechter beslist
Bij een gezamenlijk verzoek zonder kinderen is er geen zitting. De rechter beslist dan direct. Met kinderen, of bij een eenzijdig verzoek, kan er wel een zitting zijn. Die is niet openbaar.
Kinderen vanaf 8 jaar krijgen een brief van de rechtbank met een uitnodiging voor een kindgesprek. Daarin mogen ze de rechter vertellen hoe ze over de situatie denken. Ouders zijn er niet bij. Een kind hoeft niet te komen en mag ook een brief of e-mail sturen.
De rechter kijkt ook of de zaak geschikt is voor mediation. Partners kunnen dat ook zelf aangeven. Daarna volgt de uitspraak: de echtscheidingsbeschikking. Wie het niet eens is met de uitspraak, kan binnen 3 maanden in hoger beroep gaan.
6. Inschrijving bij de gemeente
Deze stap is verplicht. De beschikking moet binnen 6 maanden worden ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente waar jullie zijn getrouwd. Pas daarna ben je voor de wet gescheiden. Om niet te hoeven wachten tot de termijn voor hoger beroep voorbij is, kunnen beide partners een akte van berusting tekenen. Daarin verklaren jullie dat jullie niet in hoger beroep gaan. Dat kan de persoon zelf doen, of de advocaat of mediator.
Hoe lang duurt een scheiding?
Volgens de Rechtspraak duurt een echtscheidingsprocedure minimaal 6 weken en soms langer dan een jaar. Het hangt vooral af van hoe snel jullie het met elkaar eens worden.
Als iets niet kan wachten
Soms moet er al iets geregeld worden voordat de scheiding rond is. Bijvoorbeeld wie in het huis blijft wonen, of hoe de omgang met de kinderen gaat. Komen partners daar samen niet uit, dan kan de advocaat de rechter vragen om een tijdelijke beslissing: een voorlopige voorziening. Die is bindend. Wordt zo'n voorziening aangevraagd voordat de scheiding is aangevraagd, dan moet de scheiding binnen 4 weken na die beslissing alsnog worden aangevraagd. Anders vervalt de beslissing.
Wat er daarnaast geregeld moet worden
Naast de procedure is er veel praktisch werk. Rijksoverheid.nl noemt onder meer:
- een eigen zorgverzekering, als jullie samen verzekerd waren;
- het huurcontract aanpassen, of beslissen wat jullie met een koopwoning doen;
- de scheiding doorgeven aan organisaties waarvan je een toeslag of uitkering krijgt.
Door de scheiding kan iemand recht krijgen op toeslagen die eerder niet golden. Volgens de Belastingdienst is huurtoeslag al mogelijk zodra de partners apart wonen. De adreswijziging moet dan eerst bij de gemeente zijn doorgegeven. Voor zorgtoeslag, kindgebonden budget of kinderopvangtoeslag moet het verzoek tot scheiding eerst zijn ingediend.
Op Rijksoverheid.nl staat een overzicht dat je voor je eigen situatie kunt invullen. Rijksoverheid is ook telefonisch bereikbaar via 1400.
Kosten en juridisch advies
Bij een scheiding betalen de partners griffierecht aan de rechtbank en de kosten van de advocaat of mediator. Mensen met een laag inkomen kunnen onder voorwaarden subsidie krijgen voor een advocaat. Er geldt dan wel een eigen bijdrage. Wat een scheiding in 2026 ongeveer kost, lees je in wat kost scheiden?
Elke situatie is anders. Woont een van de partners bijvoorbeeld in het buitenland, dan kan een deel van de procedure anders verlopen. Het Juridisch Loket geeft gratis juridische informatie en advies over een specifieke situatie.
Niet alleen papierwerk
Een scheiding is ook een groot verlies, zelfs als het een gezamenlijk besluit is. Bij langdurige somberheid of psychische klachten kun je terecht bij je huisarts. Bij angst voor een partner of ex is Veilig Thuis gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000. Bij direct gevaar: 112.
Alle artikelen over uit elkaar gaan staan in het overzicht liefdesverdriet.
Bronnen
- Rijksoverheid. Hoe vraag ik een scheiding aan? rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid. Op welke manieren kan ik scheiden? rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid. Welke manieren zijn er om mijn geregistreerd partnerschap te beëindigen? rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid. Scheiden of uit elkaar: maak een overzicht van wat u moet weten en regelen. rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid. Hoe wordt het pensioen verdeeld na een scheiding? rijksoverheid.nl
- De Rechtspraak. Procedure echtscheiding. rechtspraak.nl
- De Rechtspraak. Kindgesprek. rechtspraak.nl
- Belastingdienst, Dienst Toeslagen. Wij gaan uit elkaar: kan ik een toeslag krijgen? belastingdienst.nl
- Nibud. Uit elkaar. nibud.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.