Eenzaamheid

Eenzaamheid is het pijnlijke gevoel dat je minder of andere contacten hebt dan je zou willen. Het is iets anders dan alleen zijn: je kunt veel mensen om je heen hebben en je toch eenzaam voelen. In Nederland voelde in 2025 volgens het CBS 10,1 procent van de mensen van 15 jaar en ouder zich sterk eenzaam, en nog eens 29,7 procent enigszins eenzaam. Onderzoekers onderscheiden emotionele eenzaamheid, het missen van een hechte band, en sociale eenzaamheid, het missen van een breder netwerk. Langdurige eenzaamheid hangt in onderzoek samen met een slechtere gezondheid.

Wat is eenzaamheid?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) omschrijft eenzaamheid als ‘het pijnlijke gevoel dat ontstaat door een kloof tussen gewenste en werkelijke sociale contacten’. Sociale isolatie is iets anders: dat is het objectieve gebrek aan voldoende contacten. De twee gaan vaak samen, maar niet altijd. Iemand die weinig mensen ziet, kan daar tevreden mee zijn. En iemand met een volle agenda kan zich toch alleen voelen.

Ook de psychologen Louise Hawkley en John Cacioppo benadrukken dat eenzaamheid ‘niet simpelweg alleen zijn’ is. Het gaat om hoe je je contacten ervaart. Volgens hun overzicht maakt eenzaamheid mensen alerter op mogelijke afwijzing en voelen ze zich kwetsbaarder, terwijl het verlangen om weer contact te maken juist groter wordt.

Emotionele en sociale eenzaamheid

In Nederland wordt eenzaamheid meestal gemeten met een vragenlijst van de sociologen Jenny de Jong Gierveld en Theo van Tilburg. Zij maken onderscheid tussen twee soorten:

• Emotionele eenzaamheid: het missen van een intieme, hechte relatie. Bijvoorbeeld een partner of een heel goede vriend.
• Sociale eenzaamheid: het missen van een breder netwerk, zoals vrienden, kennissen, buren of collega’s.

De oorspronkelijke vragenlijst had elf uitspraken. In 2006 testten De Jong Gierveld en Van Tilburg een korte versie met zes uitspraken bij gegevens van 9.448 mensen. Die korte versie bleek betrouwbaar om zowel eenzaamheid in het algemeen als de emotionele en sociale soort te meten. Het CBS gebruikt deze korte schaal. Wie op 5 of 6 uitkomt, telt volgens het RIVM als sterk eenzaam.

Het onderscheid helpt verklaren waarom een relatie niet altijd beschermt. Iemand met een partner kan sociaal eenzaam zijn, omdat er weinig vrienden zijn. En iemand kan emotioneel eenzaam zijn binnen een relatie, als de nabijheid ontbreekt. Over dat laatste, met CBS-cijfers voor mensen met en zonder partner, gaat eenzaam in je relatie.

Hoeveel mensen voelen zich eenzaam?

Het CBS meet eenzaamheid sinds 2019 in het onderzoek Sociale samenhang en welzijn. Volgens het CBS is het aandeel sterk eenzame mensen ‘al jaren stabiel’, rond de 10 procent. Over 2020 zijn geen cijfers.

Het gaat om mensen van 15 jaar en ouder. In 2025 was 60,2 procent niet eenzaam.

Wie zich vaker eenzaam voelt

Eenzaamheid wordt vaak met ouderen in verband gebracht, maar de CBS-cijfers over 2025 laten een ander beeld zien. Sterke eenzaamheid kwam het vaakst voor bij mensen van 35 tot 45 jaar (13 procent) en van 45 tot 55 jaar (12 procent). Bij 55-plussers was het minder dan 9 procent. Volgens het RIVM was het bij 75-plussers 7,6 procent. Emotionele eenzaamheid was in alle leeftijdsgroepen ongeveer even groot. Sociale eenzaamheid kwam met ongeveer 17 procent vaker voor bij mensen van 35 tot 75 jaar dan bij jongeren en 75-plussers.

Tussen mannen en vrouwen was er weinig verschil: 10,0 en 10,2 procent. Wel zijn er verschillen naar inkomen en herkomst. Van de mensen met een uitkering voelde 22,5 procent zich sterk eenzaam, tegenover 9,2 procent van de mensen die werken, studeren of pensioen hebben. Mensen die buiten Europa zijn geboren, waren vaker sterk eenzaam (17,5 procent) dan mensen die in Nederland zijn geboren met in Nederland geboren ouders (8,6 procent). Volgens het CBS blijft dat verschil bestaan als rekening wordt gehouden met inkomen, leeftijd en opleiding.

Waarom cijfers soms verschillen

Je komt ook andere percentages tegen. De GGD’en, het CBS en het RIVM meten eenzaamheid ook in de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, met dezelfde korte vragenlijst. Daarin lag het aandeel sterk eenzame 18-plussers in 2024 per gemeente tussen 5,5 en 20,5 procent. Volgens het RIVM zijn de uitkomsten van de twee onderzoeken niet rechtstreeks te vergelijken, omdat ze op een andere manier worden uitgevoerd.

Ook wereldwijd is eenzaamheid in kaart gebracht. Volgens een rapport van de WHO-commissie voor sociale verbondenheid uit 2025 heeft 1 op de 6 mensen ermee te maken. Bij mensen van 13 tot 29 jaar zei 17 tot 21 procent zich eenzaam te voelen, het vaakst tieners.

Eenzaamheid en gezondheid

Er is veel onderzoek naar het verband tussen eenzaamheid en gezondheid. Julianne Holt-Lunstad en collega’s bundelden in 2015 studies van 1980 tot 2014 over eenzaamheid, sociale isolatie en alleen wonen. Na correctie voor andere factoren hing eenzaamheid samen met een 26 procent grotere kans om eerder te overlijden. Voor sociale isolatie was dat 29 procent en voor alleen wonen 32 procent. Het verband was sterker in groepen met een gemiddelde leeftijd onder de 65 jaar. Volgens de onderzoekers is de invloed vergelijkbaar met die van bekende risicofactoren voor sterfte.

Nicole Valtorta en collega’s keken naar hart en vaten. In studies uit welvarende landen hingen slechte sociale relaties samen met 29 procent meer kans op hart- en vaatziekte en 32 procent meer kans op een beroerte. De WHO noemt daarnaast diabetes, achteruitgang van het denkvermogen, depressie en angst. Volgens het WHO-rapport hangt eenzaamheid wereldwijd samen met naar schatting meer dan 871.000 sterfgevallen per jaar.

Een belangrijke kanttekening: dit zijn vooral observationele onderzoeken. Ze laten een verband zien, maar bewijzen niet dat eenzaamheid de oorzaak is. Ziekte kan ook leiden tot minder contact en meer eenzaamheid. Hawkley en Cacioppo beschrijven wel mogelijke routes, zoals slechter slapen en de lichamelijke gevolgen van langdurig alert zijn op afwijzing.

Wat onderzoek zegt over het verminderen van eenzaamheid

Christopher Masi en collega’s bundelden in 2011 onderzoek naar programma’s tegen eenzaamheid. Ze onderscheidden vier soorten: sociale vaardigheden verbeteren, meer sociale steun bieden, meer gelegenheid voor contact scheppen en werken aan negatieve gedachten over contact met anderen. Studies zonder goede vergelijkingsgroep lieten grotere effecten zien dan gerandomiseerde studies. In de gerandomiseerde studies werkten programma’s die zich richtten op die negatieve gedachten het best, bijvoorbeeld de verwachting om afgewezen te worden. Dat past bij het idee dat eenzaamheid vooral een ervaring is, en niet alleen een gebrek aan contacten.

Eenzaamheid na een scheiding of het overlijden van een partner heeft vaak een eigen karakter. Daarover gaan alleen zijn na een relatie en rouw na het overlijden van je partner. Over de waarde van vriendschap gaat liefde voor vrienden.

Waar hulp te vinden is

De Rijksoverheid noemt verschillende plekken waar mensen met eenzaamheid terechtkunnen:

• De Luisterlijn: dag en nacht bereikbaar op 088 0767 000 (normaal tarief) voor een anoniem gesprek met een getrainde vrijwilliger. Chatten kan via deluisterlijn.nl. De Luisterlijn geeft geen professioneel advies, maar biedt een luisterend oor.
• De Kindertelefoon: voor kinderen en jongeren tot 18 jaar, gratis via 0800-0432 of kindertelefoon.nl, elke dag van 11.00 tot 21.00 uur.
• De huisarts, een wijkverpleegkundige of de gemeente: volgens de Rijksoverheid kun je daar over eenzaamheid praten. Bij lichamelijke of psychische klachten kun je terecht bij je huisarts.
• Organisaties met activiteiten, zoals Humanitas, het Leger des Heils en het Nationaal Ouderenfonds. Veel gemeenten hebben ook eigen activiteiten.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft de website Eentegeneenzaamheid.nl, met informatie, verhalen en een overzicht van activiteiten. Elk jaar is er een Week tegen Eenzaamheid. Bij gedachten aan zelfmoord is 113 Zelfmoordpreventie bereikbaar: gratis bellen via 113 of 0800-0113, of chatten via 113.nl. Meer over de psychologie van relaties staat in het overzicht psychologie.

Bronnen

1. CBS (18 september 2026). 1 op de 10 mensen voelt zich sterk eenzaam; al 5 jaar stabiel. cbs.nl
2. RIVM. Eenzaamheid: algemene bevolking. Monitor mentale gezondheid (bijgewerkt 23 maart 2026). rivm.nl
3. RIVM. Eenzaamheid (onder werkenden). rivm.nl
4. World Health Organization (30 juni 2025). Social connection linked to improved health and reduced risk of early death. who.int
5. De Jong Gierveld, J. & Van Tilburg, T. (2006). A 6-item scale for overall, emotional, and social loneliness: Confirmatory tests on survey data. Research on Aging, 28(5), 582–598. doi.org/10.1177/0164027506289723
6. Hawkley, L.C. & Cacioppo, J.T. (2010). Loneliness matters: A theoretical and empirical review of consequences and mechanisms. Annals of Behavioral Medicine, 40(2), 218–227. doi.org/10.1007/s12160-010-9210-8
7. Holt-Lunstad, J., Smith, T.B., Baker, M., Harris, T. & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237. doi.org/10.1177/1745691614568352
8. Valtorta, N.K., Kanaan, M., Gilbody, S., Ronzi, S. & Hanratty, B. (2016). Loneliness and social isolation as risk factors for coronary heart disease and stroke: Systematic review and meta-analysis of longitudinal observational studies. Heart, 102(13), 1009–1016. doi.org/10.1136/heartjnl-2015-308790
9. Masi, C.M., Chen, H.-Y., Hawkley, L.C. & Cacioppo, J.T. (2011). A meta-analysis of interventions to reduce loneliness. Personality and Social Psychology Review, 15(3), 219–266. doi.org/10.1177/1088868310377394
10. Rijksoverheid. Wat kan ik doen als ik me eenzaam voel? rijksoverheid.nl
11. Rijksoverheid. Aanpak eenzaamheid. rijksoverheid.nl
12. De Luisterlijn. deluisterlijn.nl
13. Eén tegen eenzaamheid, ministerie van VWS. eentegeneenzaamheid.nl
14. 113 Zelfmoordpreventie. Telefonische hulplijn. 113.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.