Fasen van een relatie

Er bestaan verschillende modellen die een relatie in fasen indelen. Het bekendste komt uit de communicatiewetenschap: het trappenmodel van Mark Knapp uit 1978, met vijf fasen van naar elkaar toe groeien en vijf fasen van uit elkaar gaan. Uit de relatietherapie komt het ontwikkelingsmodel van Bader en Pearson uit 1988. Zulke modellen beschrijven patronen die veel mensen herkennen, maar het zijn geen wetten. Relaties slaan fasen over, gaan terug of blijven lang op één punt. Onderzoek dat stellen jarenlang volgt, laat vooral zien hoe groot de verschillen tussen stellen zijn.

Wat een fasemodel wel en niet is

Een fasemodel maakt van een relatie een verhaal met een begin, een midden en soms een einde. Dat geeft houvast. Veel mensen herkennen bijvoorbeeld dat de eerste verliefdheid na een tijd minder wordt en plaatsmaakt voor iets rustigers. Over die overgang gaat hoe lang duurt verliefdheid.

Een fasemodel is wel iets anders dan een meetlat. De bekende modellen zijn bedacht op basis van theorie of de praktijk van therapeuten. Pas later is, voor zover dat gebeurde, onderzocht of mensen de fasen echt zo doorlopen. Ze beschrijven hoe het vaak gaat, niet hoe het hoort te gaan.

Het trappenmodel van Knapp

Mark Knapp beschreef in 1978 tien fasen in de ontwikkeling van een relatie tussen twee mensen. Het model wordt vaak getekend als een dubbele trap: eerst omhoog, dan omlaag. Het bouwt voort op de theorie van Altman en Taylor over hoe mensen stap voor stap meer van zichzelf laten zien.

Naar elkaar toe groeien

  • Beginnen: de eerste ontmoeting en de eerste indruk.
  • Verkennen: praatjes en de eerste persoonlijke dingen over jezelf.
  • Verdiepen: partners vertellen meer over zichzelf en peilen hoe serieus het is.
  • Samensmelten: vrienden en een deel van de identiteit worden gedeeld.
  • Verbinden: een openlijke of formele verklaring dat jullie bij elkaar horen.

Uit elkaar groeien

  • Verschillen: ieder gaat meer eigen dingen doen en verschillen worden een probleem.
  • Afbakenen: minder praten, om onaangename gesprekken te ontwijken.
  • Stilstaan: nog minder contact, en meer gesprekken die zich alleen in het hoofd afspelen.
  • Vermijden: ieder leidt een eigen leven, ook in dezelfde ruimte.
  • Beëindigen: de relatie wordt formeel beëindigd en het contact stopt.

De tweede helft van de trap lijkt op wat in het dagelijks leven ‘uit elkaar groeien’ heet. Daarover gaat uit elkaar groeien.

Hoe goed is het model onderzocht?

Het model wordt veel aangehaald, maar volgens communicatieonderzoeker Theodore Avtgis en collega’s ontbrak in 1998 een stevige onderbouwing met onderzoek. Zij lieten focusgroepen beschrijven wat mensen denken, voelen en doen in elke fase. Mensen bleken per fase inderdaad verschillende dingen te noemen. Een paar jaar later ontwikkelden Welch en Rubin vragenlijsten om te meten in welke fase een relatie zit. Zij pasten die toe op persoonlijke relaties en op werkrelaties.

Critici wijzen er ook op dat relaties niet netjes trede voor trede gaan. Volgens Avtgis en collega’s kan een relatie op de trap alle kanten op bewegen: omhoog, omlaag en opzij. Ook het idee dat de stappen een vaste volgorde hebben, staat dus ter discussie.

Het ontwikkelingsmodel van Bader en Pearson

Relatietherapeuten Bader en Pearson beschreven in 1988 een ontwikkelingsmodel voor stellen. Het is gebaseerd op een theorie over hoe jonge kinderen zich losmaken van hun ouders, van Mahler, Pine en Bergman uit 1975. Bader en Pearson zagen een vergelijkbaar proces bij volwassen stellen, in vier fasen: symbiose, differentiatie, oefenen en toenadering.

Het model is bedoeld als hulpmiddel voor therapeuten, om te bepalen waar een stel staat en wat er speelt. Over de onderbouwing met onderzoek is weinig bekend. Een masterscriptie uit 1995 aan de University of Victoria toetste het model bij vier stellen en vond ‘enige’ steun. Dat is te weinig om te zeggen dat stellen in het algemeen deze fasen doorlopen.

Wat onderzoek zegt over tevredenheid door de jaren

In plaats van fasen te beschrijven, meten veel onderzoekers hoe tevreden partners zijn, en hoe dat verandert. Dat levert een ander en rommeliger beeld op.

Gemiddeld een daling in de eerste jaren

Janina Bühler en collega’s brachten in 2021 gegevens samen van 165 groepen met in totaal ruim 165.000 deelnemers. Gemiddeld daalde de tevredenheid in de eerste tien jaar van een relatie. Daarna steeg die tot ongeveer twintig jaar en daalde weer. Binnen dezelfde relatie zagen ze vooral een daling, het sterkst in de eerste jaren. Of er kinderen waren, maakte verschil. Over die periode gaat relatie en kinderen.

Bestaat de bekende U-curve?

Vaak wordt gezegd dat het geluk in een huwelijk eerst daalt en later weer stijgt, in de vorm van een U. VanLaningham en collega’s volgden in de Verenigde Staten zeventien jaar lang getrouwde mensen. Als ze één meetmoment bekeken, zagen ze die U-vorm ook. Maar toen ze dezelfde mensen over de jaren volgden, vonden ze op elke huwelijksduur een daling en geen stijging later. Volgens hen is de U-curve een bijproduct van onderzoek met één meetmoment, en past die niet bij hoe het in de meeste huwelijken gaat.

Niet iedereen volgt het gemiddelde

Een gemiddelde zegt weinig over één stel. Lorber en collega’s volgden 395 stellen van een maand voor hun huwelijk tot tweeënhalf jaar erna. Bij de meeste partners was de tevredenheid hoog en bleef die gelijk of daalde ze langzaam. Een snelle daling na een ‘wittebroodsweken’-begin zagen ze maar bij een kleinere groep. Williamson en Lavner vonden iets vergelijkbaars bij 431 stellen in buurten met lage inkomens: de meeste partners waren tevreden, en een flinke daling kwam vooral voor bij wie al minder tevreden begon.

Ted Huston en collega’s volgden pas getrouwde stellen dertien jaar lang. Stellen die later scheidden, onderscheidden zich niet zozeer door steeds meer ruzie in de eerste jaren. Wat hen wel onderscheidde, was desillusie: minder liefde, minder genegenheid, en minder het gevoel dat de partner op je reageert.

Fasen als beschrijving

De modellen en het onderzoek samen geven een genuanceerd beeld. Veel relaties veranderen op een herkenbare manier: van de spanning van het begin naar meer rust, en soms naar afstand. Maar er is geen vaste volgorde, geen vaste duur en geen fase die iedereen doormaakt. Het driehoeksmodel van Sternberg kijkt op een andere manier naar die verandering, met passie, intimiteit en toewijding als onderdelen. Zie de driehoekstheorie van liefde. Meer over relaties staat in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. Julien, A. (2023). Knapp’s relationship model. EBSCO Research Starters. ebsco.com
  2. Avtgis, T.A., West, D.V. & Anderson, T.L. (1998). Relationship stages: An inductive analysis identifying cognitive, affective, and behavioral dimensions of Knapp’s relational stages model. Communication Research Reports, 15(3), 280–287. doi.org/10.1080/08824099809362124
  3. Welch, S.-A. & Rubin, R.B. (2002). Development of relationship stage measures. Communication Quarterly, 50(1), 24–40. doi.org/10.1080/01463370209385644
  4. Barabash, K.J. (1995). Developmental couples therapy: a study of Bader and Pearson’s (1988) diagnostic and treatment model (masterscriptie). University of Victoria. dspace.library.uvic.ca
  5. Bühler, J.L., Krauss, S. & Orth, U. (2021). Development of relationship satisfaction across the life span: A systematic review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 147(10), 1012–1053. doi.org/10.1037/bul0000342
  6. VanLaningham, J., Johnson, D.R. & Amato, P. (2001). Marital happiness, marital duration, and the U-shaped curve: Evidence from a five-wave panel study. Social Forces, 79(4), 1313–1341. doi.org/10.1353/sof.2001.0055
  7. Lorber, M.F., Erlanger, A.C., Heyman, R.E. & O’Leary, K.D. (2015). The honeymoon effect: Does it exist and can it be predicted? Prevention Science, 16(4), 550–559. doi.org/10.1007/s11121-014-0480-4
  8. Williamson, H.C. & Lavner, J.A. (2020). Trajectories of marital satisfaction in diverse newlywed couples. Social Psychological and Personality Science, 11(5), 597–604. doi.org/10.1177/1948550619865056
  9. Huston, T.L., Caughlin, J.P., Houts, R.M., Smith, S.E. & George, L.J. (2001). The connubial crucible: Newlywed years as predictors of marital delight, distress, and divorce. Journal of Personality and Social Psychology, 80(2), 237–252. doi.org/10.1037/0022-3514.80.2.237

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen