De overgang en je relatie

De overgang kan ook de relatie raken. Opvliegers, slecht slapen, somberheid of een droge vagina hebben invloed op hoe iemand zich voelt, op de stemming in huis en soms op seks. Onderzoek laat zien dat zin in seks gemiddeld afneemt en pijn bij seks toeneemt in de late fase van de overgang. Tegelijk blijken de relatie zelf en het eerdere seksleven zwaarder te wegen dan de hormonen. Voor partners speelt vooral mee hoe goed ze van elkaar weten wat er gebeurt.

Wat de overgang is

Volgens Thuisarts.nl is de overgang een periode van een aantal jaren rond de laatste menstruatie. Het lichaam verandert van vruchtbaar naar niet meer vruchtbaar. De overgang kan beginnen tussen 40 en 60 jaar. De menopauze is de laatste menstruatie; gemiddeld zijn vrouwen dan 51 jaar. Ongeveer 1 op de 100 vrouwen komt al voor haar 40e in de overgang.

De woorden ‘overgang’, ‘menopauze’ en ‘perimenopauze’ worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. De perimenopauze is de periode waarin de menstruatie verandert, tot een jaar na de laatste menstruatie. Volgens Thuisarts.nl worden de klachten meestal minder vanaf ongeveer vijf jaar na de laatste menstruatie.

Klachten die de relatie kunnen raken

Thuisarts.nl noemt onder meer deze veranderingen:

  • Opvliegers. 8 van de 10 vrouwen krijgen opvliegers, ongeveer 3 van de 10 hebben er last van. Ze komen plotseling, duren meestal een paar minuten en kunnen ook ’s nachts zweten geven.
  • Slecht slapen. Door opvliegers en nachtelijk zweten slapen sommige vrouwen slecht. Daardoor kun je je moe, somber, verdrietig of snel boos voelen.
  • Onzekerheid. Wie overdag opvliegers heeft, kan bang zijn dat het op een onhandig moment gebeurt.
  • Veranderingen in de vagina. De huid van de vagina wordt dunner. Het duurt langer voordat de vagina vochtig wordt bij opwinding. Seks kan dan pijn doen, en daardoor kan de zin in seks afnemen.

Angst, somberheid en andere psychische klachten kunnen ook voorkomen. Volgens Thuisarts.nl is niet duidelijk of die door de overgang komen, of door ouder worden en andere veranderingen in het leven. Wie al eens een depressie heeft gehad, heeft in de overgang meer kans om er opnieuw een te krijgen.

Over de invloed van stress op intimiteit in het algemeen gaat intimiteit en stress.

Seks en intimiteit in onderzoek

De Amerikaanse SWAN-studie volgde ruim 3300 vrouwen van 42 tot 52 jaar, die zes jaar lang elk jaar werden ondervraagd. Tegen het einde van de perimenopauze nam de kans op pijn bij seks toe en kwam zin in seks minder vaak voor. Op andere punten, zoals hoe belangrijk vrouwen seks vonden, opwinding, emotionele tevredenheid en lichamelijk genot, hing de overgang zelf niet samen met veranderingen. Gezondheid, psychisch welzijn en hoe belangrijk iemand seks vond, hingen wel samen met alle uitkomsten. Ook veranderingen in de relatie en vaginale droogheid speelden mee.

Een Australisch onderzoek volgde 336 vrouwen acht jaar lang door de overgang heen. Hoe hun seksleven zich ontwikkelde, hing vooral samen met hoe het daarvoor was, met gevoelens voor de partner en met veranderingen in hun partnersituatie. Het hormoon oestradiol speelde ook een rol, vooral bij pijn bij seks. De onderzoekers concludeerden dat de eerdere seksuele situatie en relatiefactoren belangrijker waren dan hormonen.

Meer over minder zin in seks in het algemeen staat in minder zin in seks.

Hoe partners het ervaren

Er is minder onderzoek naar partners. Twee enquêtes geven een beeld, met de kanttekening dat ze alleen gingen over vrouwen met klachten en hun mannelijke partners, en niet representatief zijn.

In een Britse enquête onder 500 vrouwen van 55 tot 65 jaar met vaginale klachten en 500 mannelijke partners zei 69 procent van de vrouwen intimiteit te vermijden vanwege de klachten. 76 procent van de mannen zei dat te merken. Vooral angst voor pijn speelde mee. 18 procent van de vrouwen vond dat de klachten emotionele afstand tussen hen en hun partner hadden gebracht.

In een Amerikaanse enquête uit 2024 onder 253 vrouwen met opvliegers en hun partners zei meer dan de helft van beide groepen dat de seksuele tevredenheid was gedaald sinds de opvliegers begonnen. Vrouwen en partners zagen de gevolgen in het dagelijks leven grotendeels hetzelfde. Wel bleek er vaak een verschil in beleving: 67 procent van de partners zei de vrouw aan te moedigen om haar klachten te begrijpen en hulp te zoeken, terwijl 49 procent van de vrouwen dat zo ervoer. De onderzoekers spreken van problemen in de communicatie.

Over gesprekken over seks tussen partners gaat praten over seks.

Wat Thuisarts.nl beschrijft over seks en behandeling

Bij klachten van de vagina door de overgang noemt Thuisarts.nl voor wie een partner heeft: praten over hoe het lichaam verandert, en vertellen wat fijn is en wat niet fijn of pijnlijk is. Verder noemt Thuisarts.nl de tijd nemen om opgewonden te raken, speeksel of glijmiddel als dat prettig is, en vormen van seks zonder dat de penis in de vagina gaat, zoals strelen, masseren en zoenen. Zin in seks kan volgens Thuisarts.nl net zo groot blijven; het duurt alleen langer.

Bij droogheid en jeuk noemt Thuisarts.nl een gel zonder hormonen, of een crème of een hormoonpil voor in de vagina. Bij veel opvliegers zijn gedragstherapie of hormoontherapie mogelijk. Hormoontherapie helpt volgens Thuisarts.nl waarschijnlijk niet of bijna niet voor de stemming, en ook niet voor seks. Middelen met kruiden, zoals zilverkaars, raden artsen af.

Wanneer de huisarts in beeld komt

Thuisarts.nl noemt deze redenen voor een afspraak met de huisarts:

  • overgangsklachten terwijl je jonger bent dan 40 jaar;
  • bloedverlies uit de vagina terwijl je al langer dan een jaar niet meer ongesteld bent;
  • veel last van opvliegers of andere overgangsklachten.

Ook bij somberheid, angst of pijn bij seks kun je terecht bij je huisarts. Wie somber is of aan zelfdoding denkt, kan gratis bellen met 113 Zelfmoordpreventie via 113 of 0800-0113, of chatten via 113.nl. Contact met andere vrouwen in de overgang is mogelijk via Stichting Vuurvrouw.

Meer artikelen over samenleven als stel staan in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang. thuisarts.nl
  2. Thuisarts.nl. Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang. thuisarts.nl
  3. Thuisarts.nl. Ik heb jeuk en een droge vagina door de overgang. thuisarts.nl
  4. Avis, N.E., Brockwell, S., Randolph, J.F., et al. (2009). Longitudinal changes in sexual functioning as women transition through menopause: Results from the Study of Women's Health Across the Nation. Menopause, 16(3), 442–452. doi.org/10.1097/gme.0b013e3181948dd0
  5. Dennerstein, L., Lehert, P. & Burger, H. (2005). The relative effects of hormones and relationship factors on sexual function of women through the natural menopausal transition. Fertility and Sterility, 84(1), 174–180. doi.org/10.1016/j.fertnstert.2005.01.119
  6. Domoney, C., Currie, H., Panay, N., Maamari, R. & Nappi, R.E. (2013). The CLOSER survey: Impact of postmenopausal vaginal discomfort on women and male partners in the UK. Menopause International, 19(2), 69–76. doi.org/10.1177/1754045313484139
  7. Kingsberg, S.A., Ajmera, M., Shiozawa, A., et al. (2026). Bothersome VMS associated with menopause: A survey of the impact on women and their partners in the United States. Menopause. doi.org/10.1097/gme.0000000000002911

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen