Vergeven in een relatie

Vergeven is in de psychologie een verandering in hoe je tegenover iemand staat die je pijn heeft gedaan: minder drang om wraak te nemen of de ander te mijden, en meer welwillendheid. Vergeven is niet hetzelfde als vergeten, goedpraten of het weer goedmaken met de ander. In relaties hangt vergeving samen met beter oplossen van conflicten en met weer dichter bij elkaar komen. Maar onderzoek laat ook grenzen zien. Bij partners die steeds opnieuw kwetsend of agressief zijn, ging meer vergeving samen met minder tevredenheid en aanhoudende agressie. Bij geweld wordt vergeving niet van iemand verwacht.

Wat is vergeven?

Psycholoog Michael McCullough en collega’s beschreven vergeven in 1997 als een verandering in motivatie. Wie vergeeft, onderdrukt de neiging om de relatie te schaden en gaat constructiever om met degene die hem of haar kwetste. Een jaar later werkten ze dat uit in twee kanten: de drang om de ander te mijden en de drang om wraak te nemen. Vergeven betekent dat die drang afneemt. Frank Fincham en collega’s voegden daar in hun onderzoek bij getrouwde stellen een positieve kant aan toe: welwillendheid, oftewel de ander weer het goede gunnen.

Het Greater Good Science Center van de Universiteit van Californië in Berkeley vat de manier waarop psychologen vergeving beschrijven samen als een bewuste beslissing om wrok of wraakgevoelens los te laten tegenover iemand die je kwaad heeft gedaan. Volgens deze beschrijving betekent vergeven niet vergeten, en ook niet dat je goedpraat of verontschuldigt wat er is gebeurd.

Vergeven is niet hetzelfde als verzoenen

Een belangrijk onderscheid is dat tussen vergeven en verzoenen. Vergeven gaat over wat er in de gekwetste persoon verandert. Verzoenen gaat over de relatie: samen verder, het contact herstellen. Volgens het Greater Good Science Center kan vergeving helpen een relatie te herstellen, maar hoeft wie vergeeft zich niet te verzoenen met degene die de schade aanrichtte. Vergeving ontslaat iemand ook niet van wettelijke verantwoordelijkheid.

Wel hangen de twee in de praktijk vaak samen. Jo-Ann Tsang, McCullough en Fincham volgden 201 studenten die kort daarvoor door iemand waren gekwetst. Minder wraakgevoel en meer welwillendheid gingen vooraf aan het later herstellen van nabijheid en betrokkenheid in die relatie.

Wat vergeven makkelijker maakt

Ryan Fehr en collega’s brachten in 2010 175 studies met ruim 26.000 deelnemers samen. Vergeving hing vooral samen met kenmerken van de situatie, en minder met het karakter van de gekwetste persoon. Sterke verbanden waren er met inleving in de ander, met een excuus, met boosheid, en met de vraag of iemand dacht dat de ander het met opzet deed. Leeftijd en geslacht maakten nauwelijks verschil.

In het onderzoek van McCullough en collega’s hingen ook een hechte, tevreden en betrokken relatie samen met vergeving, en blijven piekeren over wat er gebeurde juist met minder vergeving. Een excuus leidde in hun onderzoek vooral tot vergeving doordat de gekwetste persoon zich meer in de ander kon inleven. Wat een excuus overtuigend maakt, staat in sorry zeggen.

Vergeving tussen partners

Fincham en collega’s onderzochten of vergeving samenhangt met hoe stellen conflicten oplossen. Bij vrouwen die welwillender waren na een kwetsing door hun man, meldden de mannen dat conflicten beter werden opgelost. Bij mannen met meer wraakgevoel meldden de vrouwen dat conflicten slechter werden opgelost. Dat gold los van hoe tevreden de partners waren. In een vervolgmeting een jaar later voorspelde de welwillendheid van vrouwen opnieuw hoe hun mannen het oplossen van conflicten beoordeelden. Bij mannen werd zo’n verband niet gevonden.

Fincham, Julie Hall en Steven Beach schreven in 2006 dat vergeving vooral in het huwelijk belangrijk lijkt, en dat de belangstelling ervoor bij onderzoekers en therapeuten sterk was gegroeid. Hoe vergeving deel uitmaakt van het herstel na een ruzie, staat in goedmaken na een ruzie.

De keerzijde van vergeven

Vergeving is niet in elke situatie gunstig voor degene die vergeeft. Psycholoog James McNulty volgde 72 pas getrouwde stellen de eerste twee jaar van hun huwelijk. Bij partners van iemand die zelden negatief deed, bleef de tevredenheid hoger naarmate ze meer vergaven. Maar bij partners van iemand die vaak negatief deed, daalde de tevredenheid juist sterker naarmate ze meer vergaven.

In een later onderzoek volgde McNulty pas getrouwde stellen vier jaar lang. Bij mensen die zeiden dat ze hun partner snel vergaven, bleef de psychische en lichamelijke agressie van die partner op hetzelfde niveau. Bij mensen die minder snel vergaven, nam de agressie van de partner in de loop van de tijd af. McNulty schreef dat vergeving voor degene die kwetst onaangename gevolgen kan wegnemen die anders herhaling zouden ontmoedigen. Hij noemde vergeving daarom ‘geen wondermiddel’.

Laura Luchies en collega’s spraken van het ‘deurmateffect’. Vergeven versterkte in hun onderzoek het zelfrespect als de ander het goed had gemaakt en liet merken dat de gekwetste persoon veilig en gewaardeerd was. Als de ander dat niet deed, ging vergeven juist samen met minder zelfrespect en een minder helder beeld van zichzelf.

Vergeving en geweld

Bij huiselijk geweld krijgt vergeving nog een andere lading. Kristina Coop Gordon en collega’s ondervroegen 121 vrouwen in de vrouwenopvang. Hoe meer een vrouw haar partner vergaf, hoe vaker ze van plan was naar haar partner terug te gaan. Dat gold ook als rekening werd gehouden met de ernst van het geweld en andere factoren.

Vergeving is bij geweld niet iets wat van iemand wordt verwacht. Veilig Thuis beschrijft hoe liefde ongemerkt kan veranderen in controle, angst en afhankelijkheid. Veilig Thuis is gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000, ook anoniem. Bij direct gevaar: 112. Ook de huisarts is een plek waar je hiermee terecht kunt. Meer staat in hulp bij huiselijk geweld.

Vergeven als onderdeel van therapie

Er bestaan ook therapieën die vergeving als doel hebben. Akhtar en Barlow zetten gecontroleerde studies op een rij met jongeren en volwassenen die gekwetst waren of geweld hadden meegemaakt. Na zo’n therapie waren depressie, boosheid en stress gemiddeld lager en positieve gevoelens hoger dan zonder. Deze studies gingen over het welzijn van de gekwetste persoon zelf, niet over het voortzetten van een relatie. Over vergeving na ontrouw en het herstel daarna gaat verder na ontrouw. Meer artikelen staan in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. McCullough, M.E., Worthington, E.L. & Rachal, K.C. (1997). Interpersonal forgiving in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 73(2), 321–336. doi.org/10.1037/0022-3514.73.2.321
  2. McCullough, M.E., Rachal, K.C., Sandage, S.J., Worthington, E.L., Brown, S.W. & Hight, T.L. (1998). Interpersonal forgiving in close relationships: II. Theoretical elaboration and measurement. Journal of Personality and Social Psychology, 75(6), 1586–1603. doi.org/10.1037/0022-3514.75.6.1586
  3. Greater Good Science Center, UC Berkeley. Forgiveness: Definition. greatergood.berkeley.edu
  4. Tsang, J., McCullough, M.E. & Fincham, F.D. (2006). The longitudinal association between forgiveness and relationship closeness and commitment. Journal of Social and Clinical Psychology, 25(4), 448–472. doi.org/10.1521/jscp.2006.25.4.448
  5. Fehr, R., Gelfand, M.J. & Nag, M. (2010). The road to forgiveness: A meta-analytic synthesis of its situational and dispositional correlates. Psychological Bulletin, 136(5), 894–914. doi.org/10.1037/a0019993
  6. Fincham, F.D., Beach, S.R.H. & Davila, J. (2004). Forgiveness and conflict resolution in marriage. Journal of Family Psychology, 18(1), 72–81. doi.org/10.1037/0893-3200.18.1.72
  7. Fincham, F.D., Beach, S.R.H. & Davila, J. (2007). Longitudinal relations between forgiveness and conflict resolution in marriage. Journal of Family Psychology, 21(3), 542–545. doi.org/10.1037/0893-3200.21.3.542
  8. Fincham, F.D., Hall, J. & Beach, S.R.H. (2006). Forgiveness in marriage: Current status and future directions. Family Relations, 55(4), 415–427. doi.org/10.1111/j.1741-3729.2005.callf.x-i1
  9. McNulty, J.K. (2008). Forgiveness in marriage: Putting the benefits into context. Journal of Family Psychology, 22(1), 171–175. doi.org/10.1037/0893-3200.22.1.171
  10. McNulty, J.K. (2011). The dark side of forgiveness: The tendency to forgive predicts continued psychological and physical aggression in marriage. Personality and Social Psychology Bulletin, 37(6), 770–783. doi.org/10.1177/0146167211407077
  11. Luchies, L.B., Finkel, E.J., McNulty, J.K. & Kumashiro, M. (2010). The doormat effect: When forgiving erodes self-respect and self-concept clarity. Journal of Personality and Social Psychology, 98(5), 734–749. doi.org/10.1037/a0017838
  12. Gordon, K.C., Burton, S. & Porter, L. (2004). Predicting the intentions of women in domestic violence shelters to return to partners: Does forgiveness play a role? Journal of Family Psychology, 18(2), 331–338. doi.org/10.1037/0893-3200.18.2.331
  13. Akhtar, S. & Barlow, J. (2018). Forgiveness therapy for the promotion of mental well-being: A systematic review and meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 19(1), 107–122. doi.org/10.1177/1524838016637079
  14. Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen