Een eigen plek in huis

Ook mensen die graag samenwonen, hebben vaak behoefte aan een plek in huis die van henzelf is. Onderzoek naar wonen laat zien dat een huis bijna altijd bestaat uit gedeelde plekken en plekken die bij één persoon horen. Hoe groot die eigen plek is, verschilt sterk: een eigen kamer, een bureau, een stoel bij het raam of een kast. Hieronder staat wat onderzoek zegt over territorium en privacy thuis, en welke vormen stellen kennen.

Wat is ‘territorium’ in huis?

Het woord territorium klinkt naar dieren die hun gebied afbakenen. In de omgevingspsychologie betekent het iets eenvoudigers: de houding en het gedrag van mensen tegenover een bepaalde plek. Wie zegt ‘dat is mijn stoel’, laat territorium zien.

De onderzoekers Sebba en Churchman interviewden 185 volwassenen en kinderen uit gezinnen over hun huis. Volgens hun onderzoek uit 1983 werkt een woning als een soort kaart, waarop elke plek een duidelijke sociale betekenis heeft. Zij vonden vijf soorten plekken:

individuele plekken, die bij één persoon horen;
gedeelde plekken, van een paar mensen samen;
openbare plekken, voor iedereen in huis;
plekken waarover één persoon de zeggenschap heeft, ook al gebruiken anderen ze;
plekken voor een bepaalde activiteit.

Die soorten verschillen in hoeveel controle iemand er heeft en hoe mensen zich er gedragen. Twee kenmerken van de woning hingen samen met die controle: hoe groot de gedeelde ruimte was, en hoe goed de grenzen waren van de eigen en gedeelde plekken. Een deur die dicht kan, is zo'n grens.

Het onderzoek ging over gezinnen, niet speciaal over stellen. Maar het laat zien dat een eigen plek in huis heel gewoon is, ook binnen een gezin dat alles deelt.

Samen zijn en apart zijn

In relaties zit vaak een spanning tussen verbondenheid en zelfstandigheid. De communicatieonderzoeker Baxter vroeg in 1990 106 mensen om terug te kijken op de fases van hun relatie. Drie spanningen kwamen telkens terug, waaronder die tussen ‘samen’ en ‘apart’. De spanningen waren in ongeveer driekwart van de fases aanwezig. De spanning tussen samen en apart werd vaker genoemd in latere fases van een relatie dan in het begin.

Opvallend was dat de tevredenheid over de relatie niet samenhing met de vraag of mensen die spanningen voelden. Wel hing de tevredenheid samen met de manier waarop ze ermee omgingen. Het voelen van zo'n spanning is volgens dit onderzoek dus geen teken dat er iets mis is.

Samenwonen maakt die spanning heel concreet. Wie eerst ieder een eigen huis had, kon de deur achter zich dichtdoen. In één huis gaat dat niet vanzelf. Over ruimte in de relatie in bredere zin, zoals eigen vrienden en eigen tijd, gaat eigen ruimte in je relatie.

Als er weinig ruimte is

Tijdens de lockdowns van 2020 zaten veel stellen dag en nacht samen thuis. Italiaanse onderzoekers vroegen 124 mensen die samenwoonden met hun partner hoe hun relatie en seksleven waren veranderd. De meeste merkten geen verschil in hun seksualiteit. Sommige vrouwen meldden wel minder zin, plezier en tevredenheid. Als belangrijkste redenen noemden de onderzoekers zorgen, stress en gebrek aan privacy.

Het ging om een kleine groep in een uitzonderlijke tijd. Toch laat het zien dat privacy thuis niet alleen over rust gaat, maar ook kan meespelen in de intimiteit tussen partners.

Ruimte geven als investering in de relatie

Onderzoekers zochten in 2024 uit op welke manieren mensen in hun relatie investeren. Ze vonden 46 manieren, die ze in zes groepen indeelden. Het geven van persoonlijke ruimte aan de partner was een van die zes groepen. De andere waren emotionele gebaren, materiële gebaren, aantrekkelijkheid en seks, samen dingen doen, en hulp aan de familie en vrienden van de partner.

In hun onderzoek onder 483 mensen hingen vooral emotionele en materiële gebaren, samen dingen doen en hulp aan familie en vrienden samen met een hogere tevredenheid over het huwelijk. De samenvatting van het onderzoek noemt zo'n verband niet voor het geven van ruimte. Ruimte geven wordt dus wel herkend als iets wat partners voor elkaar doen, maar het onderzoek zegt niet dat het de tevredenheid verhoogt.

Vormen van een eigen plek

Hoe een eigen plek eruitziet, hangt vaak af van de woning en van wat iemand nodig heeft. Vormen die in de praktijk voorkomen:

Een eigen kamer, zoals een werkkamer, hobbykamer of logeerkamer die vooral door één persoon wordt gebruikt.
Een vaste plek in een gedeelde ruimte, zoals een bureau, een leesstoel of een hoek met een instrument.
Eigen opbergruimte, zoals een kast of lades waar de ander niet in komt.
Afspraken over tijd, bijvoorbeeld een avond waarop de een het huis voor zichzelf heeft.
Apart slapen, in een eigen slaapkamer of op sommige nachten.

Bij een kleine woning gaat het vaker om tijd en afspraken dan om vierkante meters. Een koptelefoon of een deur die dicht mag, is dan soms de grens.

Slapen

Slapen is de plek waar samenwonen het meest letterlijk wordt. Onderzoekers volgden 859 stellen van 60 jaar en ouder tot acht jaar lang. Stellen die tegelijk naar bed gingen, sliepen goed. Het slechtst sliepen stellen waarbij de een kort na de ander naar bed ging, nog voordat die sliep. Vooral de vroege slaper deed er dan langer over om in slaap te vallen. Het onderzoek ging alleen over oudere stellen en zegt niets over apart slapen. Wel laat het zien dat verschillende slaapritmes in één bed gevolgen kunnen hebben.

Intrekken in het huis van de ander

Bij een nieuw huis beginnen beide partners op dezelfde plek. Trekt de een in bij de ander, dan is het huis al ingericht door één persoon, met diens spullen en gewoontes. Volgens de indeling van Sebba en Churchman heeft de bewoner dan al zeggenschap over veel plekken. Mogelijkheden zijn dat een deel van het huis opnieuw wordt ingericht, of dat er plek wordt gemaakt voor de spullen van de nieuwe bewoner. Wat er juridisch speelt bij intrekken, zoals huur en eigendom, staat in bij je partner intrekken.

Wat van wie is, speelt ook bij de inrichting. Over het samenvoegen van meubels en spullen gaat inboedel samenvoegen. En als de discussie vooral gaat over hoe opgeruimd een gedeelde ruimte moet zijn, gaat het om verschil in netheid.

Meer artikelen over samen een huis delen staan bij samenwonen.

Bronnen

Sebba, R. & Churchman, A. (1983). Territories and territoriality in the home. Environment and Behavior, 15(2), 191–210. doi.org/10.1177/0013916583152004
Baxter, L.A. (1990). Dialectical contradictions in relationship development. Journal of Social and Personal Relationships, 7(1), 69–88. doi.org/10.1177/0265407590071004
Panzeri, M., Ferrucci, R., Cozza, A. & Fontanesi, L. (2020). Changes in sexuality and quality of couple relationship during the COVID-19 lockdown. Frontiers in Psychology, 11, 565823. doi.org/10.3389/fpsyg.2020.565823
Bokek-Cohen, Y. & Halamish-Leshem, R. (2024). Tactics of investment in couple relationship and their impact on relationship satisfaction. Personal Relationships, 31(4), 946–965. doi.org/10.1111/pere.12575
An, H., Yang, H.W., Oh, D.J. e.a. (2026). The impact of bedtime alignment on sleep health in older couples: gender-sensitive analysis. BJPsych Open, 12(2), e69. doi.org/10.1192/bjo.2026.10982

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.