Samenwonen met kinderen

Gaat iemand met kinderen samenwonen met een nieuwe partner, dan verandert er juridisch minder dan veel mensen denken, en financieel soms meer. De nieuwe partner krijgt geen ouderlijk gezag en heeft zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap geen onderhoudsplicht voor de kinderen. Het gezag en de omgang van de andere ouder blijven zoals ze waren. Maar staat er een kind jonger dan 18 op het adres ingeschreven, dan worden de partners in 2026 meteen toeslagpartners en fiscale partners. Een alleenstaande ouder verliest daardoor het extra kindgebonden budget. Hieronder staat hoe dat werkt.

Samengestelde gezinnen in Nederland

Volgens het CBS steeg het aandeel kinderen met gescheiden ouders tussen 1995 en 2015 van 16 procent naar een kwart. Daarna bleef het vrij stabiel. Kinderen met gescheiden ouders wonen nu minder vaak in een stiefgezin dan rond 2010. Volgens het CBS komt dat doordat mensen die gescheiden zijn minder vaak gaan samenwonen met een nieuwe partner. Over de relatie met een partner die al kinderen heeft, gaat een relatie met iemand met kinderen.

Gezag en de nieuwe partner

Ouderlijk gezag betekent dat iemand een kind verzorgt en opvoedt, en officiële dingen voor het kind mag regelen. Denk aan het kind inschrijven op een school, een paspoort aanvragen of toestemming geven voor een medische behandeling. Een nieuwe partner krijgt dat gezag niet door samen te wonen.

Het Juridisch Loket noemt drie manieren waarop iemand die voor een kind zorgt maar niet de ouder is, toch gezag kan krijgen:

Erkennen. Dat kan alleen als het kind maar één juridisch ouder heeft. Door erkenning wordt de partner juridisch ouder en krijgt die meestal automatisch gezamenlijk gezag.
Gezamenlijk gezag aanvragen. Heeft maar één ouder gezag, dan kan die ouder samen met de partner gezamenlijk gezag vragen bij de rechtbank. Daarvoor is een advocaat nodig, en de partner moet een sterke band met het kind hebben. Is er ook nog een juridisch ouder zonder gezag, dan gelden extra eisen: de partner zorgt al minstens 1 jaar samen met de ouder voor het kind, en de ouder heeft al minstens 3 jaar alleen het gezag. De partner wordt hierdoor geen juridisch ouder.
Adopteren. Een partner kan het kind van de ander adopteren. Dat heet partneradoptie. Dan wordt de partner juridisch ouder.

Er kunnen maximaal twee mensen gezag over een kind hebben. Hebben beide ouders al gezag, dan is er voor een nieuwe partner dus geen plek. Overlijdt de ouder met wie een partner gezamenlijk gezag heeft, dan wordt de partner volgens het Juridisch Loket automatisch voogd.

De andere ouder

Voor de andere ouder verandert er door het samenwonen niets aan het gezag. Ouders die gezamenlijk gezag hadden, houden dat ook na een breuk, tenzij de rechter anders beslist. Volgens de Rijksoverheid hebben ouders na een scheiding recht op omgang met hun kind en de plicht daartoe, en heeft het kind recht op omgang met beide ouders. Ook een ouder zonder gezag houdt recht op omgang en op informatie over het kind.

Afspraken tussen ex-partners staan vaak in een ouderschapsplan. Volgens het Juridisch Loket kunnen daarin ook afspraken staan over verhuizen. Een ouderschapsplan kan worden aangepast als beide ouders het eens zijn. Dat kan op papier met twee handtekeningen, zonder rechter. Lukt het samen niet, dan kan een mediator helpen of kan de rechter beslissen. Meer daarover staat in het ouderschapsplan.

Rechten en plichten van een stiefouder

Volgens de wet is iemand pas stiefouder als die getrouwd is met de ouder of geregistreerd partner van de ouder. Een getrouwde of geregistreerde stiefouder moet meebetalen aan de opvoeding en verzorging van het stiefkind, naar draagkracht, tot het kind 21 is.

Voor samenwoners zonder huwelijk of partnerschap is dat anders. De Rijksoverheid schrijft dat zij geen onderhoudsplicht hebben voor het kind van hun partner. Een samenwonende partner kan wel recht hebben op ouderschapsverlof, als die op hetzelfde adres staat ingeschreven als het kind en duurzaam voor het kind zorgt.

Een stiefkind en een stiefouder zijn niet automatisch elkaars erfgenaam. Dat kan wel via een testament. Over erven bij samenwonen gaat samenwonen en erven.

Geld: wat er in 2026 verandert

Toeslagpartner en fiscaal partner

Ongehuwde samenwoners worden niet altijd toeslagpartners. Maar volgens de Belastingdienst is iemand op je adres in 2026 wel je toeslagpartner als een van jullie een kind jonger dan 18 heeft dat ook op dat adres staat ingeschreven. Die regel geldt alleen als er maar één andere volwassene op het adres woont. Voor de inkomstenbelasting werkt het vergelijkbaar: zijn jullie allebei meerderjarig en staat er een minderjarig kind van een van beiden op jullie adres, dan zijn jullie fiscale partners. De Belastingdienst noemt dit zelf een samengesteld gezin.

Toeslagpartners blijven toeslagpartners zolang ze op hetzelfde adres staan ingeschreven, ook als het kind daarna 18 wordt. Wat toeslagpartnerschap betekent voor zorgtoeslag, huurtoeslag en kinderopvangtoeslag, staat in samenwonen en toeslagen.

Kindgebonden budget

Kindgebonden budget is een bijdrage voor kinderen tot 18 jaar. Het gaat naar de ouder die de kinderbijslag krijgt. Een alleenstaande ouder zonder toeslagpartner krijgt volgens de Belastingdienst meer dan een gezin met twee ouders. Dat extra bedrag is bedoeld voor het levensonderhoud. Met een toeslagpartner vervalt het, en telt het inkomen van beiden mee. Ook het vermogen telt samen: in 2026 mag dat op 1 januari niet hoger zijn dan € 146.011 zonder toeslagpartner en € 184.633 samen met een toeslagpartner.

Een stiefkind dat bij de partners woont, telt voor alle toeslagen hetzelfde als een eigen kind, schrijft de Belastingdienst. Hoeveel kindgebonden budget er in een bepaalde situatie overblijft, is te zien met een proefberekening op de site van Dienst Toeslagen.

Kinderbijslag

Gaat iemand samenwonen en krijgt de partner geen kinderbijslag, dan verandert er volgens de SVB niets. Krijgen beide partners kinderbijslag voor eigen kinderen, dan kunnen ze kiezen: een van beiden krijgt de kinderbijslag voor alle kinderen, of ieder houdt die voor de eigen kinderen. Het kindgebonden budget gaat dan voor alle kinderen naar de ouder die de kinderbijslag krijgt. Een partner kan ook kinderbijslag krijgen voor een kind van de partner dat komt inwonen. Is er co-ouderschap met de andere ouder, dan hangt het van de afspraken af wie de kinderbijslag krijgt.

Wat onderzoek zegt over het begin van een stiefgezin

De onderzoeker Jensen sprak in 2025 met 18 jongvolwassenen die als tiener een stiefgezin hadden zien ontstaan. Hij vroeg welke adviezen zij nieuwe stiefouders zouden geven. Uit hun antwoorden kwamen zes thema's: je voorbereiden op de rol, echt zijn, geduld hebben, niets forceren, zorgvuldig een plek vinden in het gezin, en de tiener voorop zetten. Volgens Jensen sluiten die thema's grotendeels aan bij eerder onderzoek naar stiefgezinnen. Het ging om een kleine groep, en het onderzoek gaat over de ervaring van de kinderen zelf.

Over het dagelijks leven in een samengesteld gezin, zoals rollen, regels en de band tussen stiefouder en kind, gaat het samengestelde gezin.

Waar de details staan

Deze regels en bedragen gelden in 2026. Hoe ze uitpakken, verschilt per situatie. De Belastingdienst en Dienst Toeslagen hebben de details over toeslagen en belasting, de SVB over kinderbijslag, en het Juridisch Loket (0800-8020) geeft gratis juridisch advies aan mensen met een laag inkomen en weinig spaargeld, onder meer over gezag en omgang. Alle artikelen over samen een huis delen staan bij samenwonen.

Bronnen

CBS (2026). De gezinssituatie van kinderen, 1995-2025. Statistische Trends. cbs.nl
Rijksoverheid. Welke rechten en plichten gelden er bij ouderlijk gezag? rijksoverheid.nl
Het Juridisch Loket. Hoe krijg ik ouderlijk gezag? juridischloket.nl
Rijksoverheid. Heb ik recht op omgang met mijn kind na een scheiding? rijksoverheid.nl
Het Juridisch Loket. Hoe zorg ik voor een goede omgangsregeling? juridischloket.nl
Rijksoverheid. Hoe pas ik een ouderschapsplan aan? rijksoverheid.nl
Rijksoverheid. Welke rechten en plichten heb ik als stiefouder? rijksoverheid.nl
Belastingdienst. Toeslagpartner voor de toeslagen. belastingdienst.nl
Belastingdienst. Fiscaal partnerschap: wanneer ben ik fiscaal partner? belastingdienst.nl
Belastingdienst. Voorwaarden voor kindgebonden budget. belastingdienst.nl
Belastingdienst. Kan ik kindgebonden budget krijgen? belastingdienst.nl
Belastingdienst. Stiefkind, pleegkind of adoptiekind en toeslagen. belastingdienst.nl
SVB. Veranderingen in uw gezin. svb.nl
SVB. Voor welke kinderen krijgt u kinderbijslag? svb.nl
Jensen, T.M. (2025). Advice for new stepparents from the perspective of stepchildren who experienced stepfamily formation during adolescence. Journal of Family Issues, 46(8), 1251–1272. doi.org/10.1177/0192513x251347321

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.