Kwetsbaar durven zijn
Kwetsbaar zijn betekent iets van jezelf laten zien waarop de ander afwijzend zou kunnen reageren: een gevoel, een twijfel, een fout of een behoefte. Onderzoek laat zien dat mensen die iets persoonlijks delen, daardoor vaak juist meer gewaardeerd worden en zich dichter bij de ander voelen. Ook blijkt dat mensen hun eigen kwetsbaarheid strenger beoordelen dan die van een ander. Of delen nabijheid oplevert, hangt ook af van hoe de ander reageert. En niet alles hoeft gedeeld te worden.
Wat is kwetsbaarheid in een relatie?
In de psychologie gaat het hier vaak over ‘zelfonthulling’: iets over jezelf vertellen wat de ander nog niet wist. Dat kan klein zijn, zoals een voorkeur, of groot, zoals een angst of een pijnlijke herinnering. Kwetsbaar wordt het als er een risico aan vastzit: dat de ander je raar vindt, je minder leuk vindt of er later misbruik van maakt.
Onderzoekers noemen als voorbeelden van zulke momenten: zeggen dat je verliefd bent, om hulp vragen, toegeven dat je een fout hebt gemaakt, of een deel van je lichaam laten zien waar je onzeker over bent. In een relatie kan het ook gaan om zeggen dat je je eenzaam voelt, dat je iets mist, of dat iets je heeft gekwetst.
Kwetsbaarheid is nauw verbonden met emotionele intimiteit. Hoe die nabijheid ontstaat in een wisselwerking tussen vertellen en reageren, staat beschreven in emotionele intimiteit. Deze pagina gaat vooral over het delen zelf: waarom het spannend is, en wat onderzoek zegt over de gevolgen.
Waarom het spannend voelt
Het ‘beautiful mess’-effect
De onderzoekers Anna Bruk, Sabine Scholl en Herbert Bless deden zeven onderzoeken naar hoe mensen kwetsbaarheid beoordelen. Ze legden mensen situaties voor zoals een liefdesverklaring, hulp vragen of een fout toegeven. Steeds bleek hetzelfde: mensen vonden het minder positief als zij zelf zich kwetsbaar opstelden dan als een ander dat deed. Bij zichzelf letten ze vooral op de nadelen, bij een ander meer op de positieve kanten. De onderzoekers noemden dit het ‘beautiful mess effect’, vrij vertaald: ‘een mooie puinhoop’.
Hun verklaring is dat mensen over hun eigen situatie heel concreet nadenken. Ze zien dan vooral wat er mis kan gaan. Over de situatie van een ander denken ze abstracter, en dan valt het positieve meer op.
De ander vindt het minder ongemakkelijk dan je denkt
Michael Kardas, Amit Kumar en Nicholas Epley onderzochten in een reeks experimenten hoe mensen diepere gesprekken inschatten. Deelnemers verwachtten dat persoonlijke gesprekken ongemakkelijk zouden zijn. In werkelijkheid voelden die gesprekken minder ongemakkelijk dan verwacht, en gaven ze meer verbondenheid en een beter gevoel. Het verschil kwam vooral doordat mensen onderschatten hoe geïnteresseerd de ander was in wat ze vertelden.
Dit onderzoek ging vooral over gesprekken tussen onbekenden. Bij goede vrienden, familie of een partner schatten deelnemers beter in hoe het gesprek zou lopen, omdat ze daar al wisten hoe betrokken de ander was.
Wat onderzoek zegt over iets persoonlijks delen
Nancy Collins en Lynn Miller bundelden in 1994 de onderzoeken naar zelfonthulling en sympathie. Ze vonden drie verbanden. Mensen die iets persoonlijks delen, worden gemiddeld aardiger gevonden dan mensen die weinig van zichzelf laten zien. Mensen vertellen meer aan iemand die ze al aardig vinden. En mensen gaan iemand aardiger vinden nadat ze zelf iets persoonlijks aan die persoon hebben verteld. Volgens de onderzoekers werken die drie effecten samen.
Wederkerigheid speelt ook een rol. In een experiment van Susan Sprecher en collega's vertelde de ene deelnemer eerst over zichzelf, terwijl de ander luisterde. Daarna wisselden ze om. Na de eerste ronde vond de luisteraar de verteller aardiger dan andersom. Na het omwisselen was dat verschil weg. Pas toen beiden iets hadden verteld, was het in evenwicht.
In vaste relaties
Sprecher en Susan Hendrick volgden jonge stellen met verkering een aantal jaren. Mannen en vrouwen deelden ongeveer evenveel met hun partner. Stellen die meer deelden, waren gemiddeld tevredener, voelden meer liefde en waren meer betrokken bij de relatie. Of een stel bij elkaar bleef, was in dit onderzoek grotendeels niet te voorspellen uit hoeveel ze deelden. Wel gingen stellen minder vaak uit elkaar als de vrouw aan het begin vond dat haar partner veel over zichzelf vertelde.
Negatieve gevoelens laten zien
Kwetsbaar zijn gaat vaak over gevoelens die mensen liever verbergen, zoals verdriet, angst of zenuwen. Onderzoekers rond Steven Graham vonden in vier onderzoeken dat het tonen van zulke gevoelens voordelen kan hebben. Mensen boden meer hulp aan iemand die liet merken dat die zenuwachtig was. En studenten die al voor hun studie aangaven negatieve gevoelens te durven uiten, bouwden in hun eerste semester meer relaties op en voelden meer nabijheid in de belangrijkste daarvan.
Het omgekeerde is ook onderzocht. In experimenten van Emily Butler en collega's bespraken twee vrouwen die elkaar niet kenden een emotioneel onderwerp. Als een van hen de opdracht kreeg haar gevoelens niet te laten zien, verliep het gesprek moeizamer. De bloeddruk van de gesprekspartner steeg, er ontstond minder contact en de twee raakten minder bevriend. Ook deze onderzoeken gingen over onbekenden, niet over stellen.
Niet alles hoeft gedeeld te worden
Meer delen is niet altijd beter. Catrin Finkenauer en Hana Hazam onderzochten getrouwde mensen en keken naar openheid en naar geheimhouding. Allebei hingen ze samen met tevredenheid over het huwelijk. Wat telde, was vooral hoe partners in concrete situaties met elkaar omgingen, en minder of iemand van nature open of gesloten was. Volgens dit onderzoek kunnen openheid en dingen voor jezelf houden in een relatie dus naast elkaar bestaan. Over die ruimte gaat eigen ruimte.
De reactie van de ander
Of kwetsbaar zijn nabijheid oplevert, hangt ook af van de reactie. Onderzoek naar die wisselwerking, onder meer naar het gevoel begrepen te worden, staat beschreven bij emotionele intimiteit. Hoe zo'n reactie eruit kan zien, staat bij actief luisteren.
Sommige mensen vinden kwetsbaar zijn extra moeilijk, bijvoorbeeld na ervaringen waarin openheid slecht werd ontvangen. Hoe vroege ervaringen samenhangen met nabijheid in relaties, beschrijft hechtingsstijlen.
Als delen onveilig is
Wie persoonlijke dingen deelt en daarna wordt uitgelachen, gekleineerd of die informatie later tegen zich gebruikt ziet worden, heeft met iets anders te maken dan verlegenheid. Bij aanhoudende angst of somberheid kun je terecht bij je huisarts. Veilig Thuis is gratis, anoniem als je wilt en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000. Bij direct gevaar: 112.
Meer over nabijheid, seks en verbinding staat in het overzicht intimiteit.
Bronnen
- Bruk, A., Scholl, S.G. & Bless, H. (2018). Beautiful mess effect: Self–other differences in evaluation of showing vulnerability. Journal of Personality and Social Psychology, 115(2), 192–205. doi.org/10.1037/pspa0000120
- Kardas, M., Kumar, A. & Epley, N. (2022). Overly shallow?: Miscalibrated expectations create a barrier to deeper conversation. Journal of Personality and Social Psychology, 122(3), 367–398. doi.org/10.1037/pspa0000281
- Collins, N.L. & Miller, L.C. (1994). Self-disclosure and liking: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 116(3), 457–475. doi.org/10.1037/0033-2909.116.3.457
- Sprecher, S., Treger, S. & Wondra, J.D. (2013). Effects of self-disclosure role on liking, closeness, and other impressions in get-acquainted interactions. Journal of Social and Personal Relationships, 30(4), 497–514. doi.org/10.1177/0265407512459033
- Sprecher, S. & Hendrick, S.S. (2004). Self-disclosure in intimate relationships: Associations with individual and relationship characteristics over time. Journal of Social and Clinical Psychology, 23(6), 857–877. doi.org/10.1521/jscp.23.6.857.54803
- Graham, S.M., Huang, J.Y., Clark, M.S. & Helgeson, V.S. (2008). The positives of negative emotions: Willingness to express negative emotions promotes relationships. Personality and Social Psychology Bulletin, 34(3), 394–406. doi.org/10.1177/0146167207311281
- Butler, E.A., Egloff, B., Wilhelm, F.H., Smith, N.C., Erickson, E.A. & Gross, J.J. (2003). The social consequences of expressive suppression. Emotion, 3(1), 48–67. doi.org/10.1037/1528-3542.3.1.48
- Finkenauer, C. & Hazam, H. (2000). Disclosure and secrecy in marriage: Do both contribute to marital satisfaction? Journal of Social and Personal Relationships, 17(2), 245–263. doi.org/10.1177/0265407500172005
- Veilig Thuis. Bel Veilig Thuis: 0800-2000. veiligthuis.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.