Emotionele intimiteit
Emotionele intimiteit is het gevoel dat je partner je echt kent en je accepteert zoals je bent. Je kunt laten zien wat je voelt, ook als dat spannend is, en de ander reageert met begrip. Volgens onderzoek ontstaat die nabijheid vooral in een wisselwerking: de een vertelt iets persoonlijks, de ander reageert daar betrokken op. Ze groeit meestal geleidelijk, in gewone dagelijkse momenten, en dat kan in elke fase van een relatie.
Wat is emotionele intimiteit?
Bij intimiteit denken veel mensen eerst aan seks. Maar intimiteit is breder. Emotionele intimiteit gaat over psychische nabijheid: je durft jezelf te zijn bij de ander. Je deelt niet alleen wat je hebt gedaan, maar ook wat het met je deed. Je voelt je veilig genoeg om twijfel, verdriet of trots te laten zien.
Emotionele en lichamelijke intimiteit hangen vaak samen, maar ze zijn niet hetzelfde. Een stel kan zich emotioneel heel dicht bij elkaar voelen en weinig seks hebben. En iemand kan een actief seksleven hebben en zich toch eenzaam voelen naast de partner. Over aanraking als vorm van nabijheid gaat lichamelijke aanraking.
Hoe ontstaat het? Delen en gehoord worden
De psychologen Reis en Shaver beschreven intimiteit als een proces tussen twee mensen. Volgens hun model dragen twee dingen bij: dat iemand iets persoonlijks over zichzelf vertelt, en dat de ander daar goed op reageert. Daarna kan het omdraaien.
Onderzoekers rond Jean-Philippe Laurenceau testten dat idee. Deelnemers vulden na hun gesprekken één of twee weken lang een dagboek in. Gesprekken voelden intiemer als mensen zelf iets deelden en de ander ook iets deelde. Dat effect liep voor een deel via het gevoel dat de ander goed reageerde. Opvallend: het delen van emoties voorspelde intimiteit sterker dan het delen van feiten en informatie.
Ter illustratie van dat verschil: ‘Ik had een vergadering’ is een feit. ‘Ik voelde me in die vergadering niet serieus genomen’ is een gevoel. Volgens dit onderzoek heeft vooral het tweede soort delen invloed op hoe dicht mensen zich bij elkaar voelen, samen met de manier waarop de ander reageert.
Hoe intimiteit groeit
Emotionele intimiteit is geen vaste eigenschap van een relatie. Ze kan groeien en ook weer afnemen. Onderzoek wijst op een aantal dingen die daarbij een rol spelen.
Iets persoonlijks delen
Nabijheid begint bij openheid. Vaak gaat dat stap voor stap: mensen delen eerst iets kleins en merken hoe het valt. Een goede reactie maakt het makkelijker om een volgende keer iets persoonlijkers te vertellen. Voor veel mensen voelt het spannend om iets van zichzelf te laten zien. Daarover gaat kwetsbaar durven zijn.
De reactie van de ander
In het model van Reis en Shaver is de reactie minstens zo belangrijk als het verhaal. Het gaat erom of degene die iets vertelt zich begrepen voelt. Doorvragen, samenvatten wat je hoort en niet meteen met een oplossing komen, zijn kenmerken van wat ‘actief luisteren’ wordt genoemd. Meer daarover staat in actief luisteren.
Reageren op goed nieuws
Intimiteit gaat niet alleen over steun bij problemen. Shelly Gable en collega's onderzochten wat er gebeurt als mensen goed nieuws delen. Delen gaf mensen op die dag zelf al meer positieve gevoelens. Reageerde de ander actief en enthousiast, dan werd dat effect nog groter. Stellen bij wie de partner meestal zo reageerde, waren tevredener over hun relatie en voelden meer intimiteit. Bij een passieve of afwijzende reactie bleef dat extra voordeel uit.
Kleine dagelijkse momenten
Onderzoekers Janice Driver en John Gottman filmden pasgetrouwde stellen tijdens het avondeten en tijdens een gesprek over een meningsverschil. Stellen die in het dagelijks leven speels en enthousiast met elkaar omgingen, gebruikten tijdens dat lastige gesprek vaker humor en genegenheid. Het was een klein onderzoek dat alleen samenhang laat zien, geen oorzaak en gevolg. De onderzoekers zien het als een eerste aanwijzing dat gewone momenten een basis vormen voor hoe een stel met grotere gebeurtenissen omgaat.
Steeds persoonlijkere vragen
Arthur Aron en collega's lieten tweetallen 45 minuten lang opdrachten doen waarbij ze steeds persoonlijkere dingen over zichzelf vertelden. Die tweetallen voelden zich daarna dichter bij elkaar dan tweetallen die alleen over koetjes en kalfjes praatten. Meer over dit onderzoek staat in de 36 vragen van Aron. De vragen zelf staan bij de 36 vragen.
Tijd en aandacht
Ruimte voor elkaar is een voorwaarde voor dit alles. Stellen geven daar op verschillende manieren vorm aan. Sommigen hebben een vast moment, zoals een wandeling na het eten of een tijd zonder schermen. Anderen delen vooral spontaan, op momenten die zich voordoen. Het gaat er niet om dat er altijd diepe gesprekken zijn, maar dat er ruimte is als een van beiden iets kwijt wil.
Wat emotionele intimiteit in de weg kan zitten
Soms lukt het niet om dichter bij elkaar te komen, hoe graag mensen dat ook willen. Bekende oorzaken zijn:
- Je niet veilig voelen. Wie wordt uitgelachen, bekritiseerd of genegeerd bij het laten zien van gevoelens, klapt vaak dicht.
- Drukte en vermoeidheid. Als een stel vooral samen het huishouden draait, blijft er weinig ruimte over voor elkaar.
- Oude ervaringen. Wie eerder is gekwetst, houdt soms afstand om zichzelf te beschermen.
- Verschil in tempo. De een wil alles meteen bespreken, de ander heeft eerst tijd nodig om na te denken. Geen van beide is fout.
Uit het onderzoek van Laurenceau en dat van Gable volgt dat het gevoel van begrepen worden een grote rol speelt. Waar dat gevoel ontbreekt, is delen voor veel mensen moeilijker.
Waar hulp te vinden is
Blijft de afstand groot, of voelt een van beiden zich al langer eenzaam in de relatie? Er zijn relatietherapeuten die stellen hierbij begeleiden. Bij somberheid, angst of veel stress kun je terecht bij je huisarts.
Voelt iemand zich juist onveilig bij de partner, wordt die gekleineerd of gecontroleerd? Dan gaat het niet meer om een gebrek aan intimiteit. Veilig Thuis is gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000. Bij direct gevaar: 112.
Alle artikelen over nabijheid, seks en verbinding staan in het overzicht intimiteit.
Bronnen
- Laurenceau, J.-P., Barrett, L.F. & Pietromonaco, P.R. (1998). Intimacy as an interpersonal process: The importance of self-disclosure, partner disclosure, and perceived partner responsiveness in interpersonal exchanges. Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1238–1251. doi.org/10.1037/0022-3514.74.5.1238
- Gable, S.L., Reis, H.T., Impett, E.A. & Asher, E.R. (2004). What do you do when things go right? The intrapersonal and interpersonal benefits of sharing positive events. Journal of Personality and Social Psychology, 87(2), 228–245. doi.org/10.1037/0022-3514.87.2.228
- Driver, J.L. & Gottman, J.M. (2004). Daily marital interactions and positive affect during marital conflict among newlywed couples. Family Process, 43(3), 301–314. doi.org/10.1111/j.1545-5300.2004.00024.x
- Aron, A., Melinat, E., Aron, E.N., Vallone, R.D. & Bator, R.J. (1997). The experimental generation of interpersonal closeness: A procedure and some preliminary findings. Personality and Social Psychology Bulletin, 23(4), 363–377. doi.org/10.1177/0146167297234003
- Veilig Thuis. Bel Veilig Thuis: 0800-2000. veiligthuis.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.