Liefde uiten als dat moeilijk is

Sommige mensen voelen veel liefde, maar vinden het moeilijk om die te laten zien of uit te spreken. Daar zijn verschillende verklaringen voor. Mensen verschillen in hoe vaak ze hun gevoelens tonen of juist inhouden. Een deel van de mensen heeft moeite om gevoelens te herkennen en onder woorden te brengen, wat onderzoekers alexitymie noemen. Wie snel afstand neemt bij nabijheid, voelt zich soms ongemakkelijk bij liefdevolle woorden. En cultuur en opvoeding bepalen mee hoeveel gevoel als ‘normaal’ geldt.

Gevoelens inhouden

Iedereen houdt weleens gevoelens in. Onderzoekers James Gross en Oliver John lieten in 2003 zien dat mensen hierin wel sterk verschillen. Sommige mensen hebben de gewoonte om hun gevoelens van buiten niet te laten zien. Dat heet in onderzoek ‘expressieve onderdrukking’. Deze mensen lieten minder positieve gevoelens zien en ervoeren er ook minder. Tegelijk ervoeren ze juist meer negatieve gevoelens. Wie vaak onderdrukte, functioneerde gemiddeld minder goed in contact met anderen.

Sanjay Srivastava en collega's volgden studenten in hun overgang naar de universiteit. Wie meer onderdrukte, had minder steun van anderen, voelde zich minder dicht bij anderen en was minder tevreden over het sociale leven. Dat gold voor een vaste neiging tot onderdrukken, en ook voor onderdrukken dat juist in de nieuwe omgeving begon. Ook leeftijdsgenoten zagen dat verschil.

Wat er in een gesprek gebeurt als iemand gevoelens inhoudt of juist laat zien, staat bij kwetsbaar durven zijn.

Alexitymie: moeite met gevoelens benoemen

Alexitymie is een begrip uit onderzoek, geen diagnose. Het beschrijft in hoeverre iemand moeite heeft met eigen gevoelens. Onderzoekers onderscheiden drie kanten:

  • moeite om gevoelens te herkennen;
  • moeite om gevoelens te beschrijven;
  • een denkstijl die vooral gericht is op de buitenwereld, en minder op het eigen binnenste.

Het wordt meestal gemeten met een vragenlijst, de Toronto Alexithymia Scale (TAS-20). In een groot Fins bevolkingsonderzoek met ruim 5.400 volwassenen scoorde 9,9 procent hoog genoeg om als alexitym te gelden. Bij mannen was dat 11,9 procent, bij vrouwen 8,1 procent. Hoge scores kwamen vaker voor bij ouderen, bij mensen met minder opleiding, bij mensen die hun gezondheid als slecht ervoeren en bij mensen met depressie.

Alexitymie en relaties

Colin Hesse en Kory Floyd onderzochten in 2008 347 mensen. Alexitymie hing samen met verschillende uitkomsten, zoals hoe dicht mensen zich bij anderen voelden en hoe het psychisch met hen ging. Een deel van die verbanden liep via genegenheid: wie meer kenmerken van alexitymie had, uitte minder genegenheid.

Nick Frye-Cox en Hesse keken in 2013 naar 155 getrouwde stellen. Meer alexitymie hing samen met meer eenzaamheid. Eenzaamheid hing samen met minder intieme gesprekken tussen partners, en dat weer met een minder goed huwelijk. Ook de alexitymie van de partner speelde mee, vooral bij vrouwen.

Deze onderzoeken laten verbanden zien. Ze zeggen niet dat iemand met deze kenmerken niet van een ander houdt. Ze laten wel zien dat het tonen van die liefde dan vaak lastiger gaat.

Vermijdende hechting

Volgens de hechtingstheorie verschillen mensen in hoe prettig ze nabijheid vinden. Mensen met een vermijdende hechtingsstijl houden intimiteit vaak liever wat op afstand. Wat die stijl inhoudt, staat bij vermijdende hechting.

Dat zie je terug in onderzoek naar ‘ik hou van je’. In een internationaal onderzoek van Christopher Watkins en collega's in zeven landen waren mensen met een sterk vermijdende stijl minder blij als ze ‘ik hou van je’ hoorden dan minder vermijdende mensen. Mensen die snel bang zijn de ander kwijt te raken, waren juist blijer met de woorden. Woorden die voor de een geruststellend zijn, kunnen voor de ander als druk voelen.

Cultuur en opvoeding

Hoeveel gevoel mensen laten zien, hangt ook af van wat in hun omgeving gebruikelijk is. Psychologen noemen die ongeschreven regels ‘weergaveregels’.

David Matsumoto en collega's vroegen in 2008 ruim 5.000 mensen in 32 landen naar zulke regels. In alle landen vonden mensen het gepaster om gevoelens te tonen aan familie en vrienden dan aan buitenstaanders. Overal hielden mensen hun gevoelens in zekere mate in. Maar landen die meer op het individu gericht zijn, verschilden van landen die meer op de groep gericht zijn in hoeveel gevoel ze in het algemeen gepast vonden.

De gevolgen van gevoelens inhouden verschillen ook per cultuur. Emily Butler, Tiane Lee en James Gross vonden in 2007 dat het inhouden van gevoelens bij Amerikanen met West-Europese waarden samenging met minder betrokkenheid in een gesprek en een negatiever beeld bij de gesprekspartner. Bij mensen met meer Aziatische waarden waren die negatieve effecten kleiner.

Ook ‘ik hou van je’ zeggen is niet overal even gewoon. Hoe dat verschilt tussen bijvoorbeeld China en de Verenigde Staten, staat bij ik hou van je in andere talen.

Liefde tonen met daden

Wie weinig woorden gebruikt, toont liefde soms op een andere manier. In onderzoek naar vaders en volwassen zonen lieten beiden hun genegenheid vooral zien door steun en hulp, en minder door woorden of aanraking. Meer daarover staat bij liefde voor familie. Het populaire idee dat mensen elk een eigen ‘liefdestaal’ hebben, en wat onderzoek daarvan vindt, staat bij de vijf liefdestalen.

Als het uiten van gevoelens zwaar valt

Moeite met het uiten van gevoelens is op zich geen ziekte. Soms gaat het samen met somberheid, angst of spanningen in een relatie. Volgens Thuisarts.nl kun je bij de huisarts terecht als je je steeds somber voelt of hulp wilt om met sombere gevoelens om te gaan. Bij gedachten aan zelfmoord is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar: bel gratis 113 of chat via 113.nl. Alle artikelen over liefde tonen staan in het overzicht liefde uiten.

Bronnen

  1. Gross, J.J. & John, O.P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 348–362. doi.org/10.1037/0022-3514.85.2.348
  2. Srivastava, S., Tamir, M., McGonigal, K.M., John, O.P. & Gross, J.J. (2009). The social costs of emotional suppression: A prospective study of the transition to college. Journal of Personality and Social Psychology, 96(4), 883–897. doi.org/10.1037/a0014755
  3. Salokangas, R.K.R., From, T., Salokangas, H.R.W. e.a. (2024). Effects of childhood adversities on alexithymia features vary between sexes. Results of a prospective population study. European Journal of Psychotraumatology, 15(1), 2407256. doi.org/10.1080/20008066.2024.2407256
  4. Mattila, A.K., Salminen, J.K., Nummi, T. & Joukamaa, M. (2006). Age is strongly associated with alexithymia in the general population. Journal of Psychosomatic Research, 61(5), 629–635. doi.org/10.1016/j.jpsychores.2006.04.013
  5. Hesse, C. & Floyd, K. (2008). Affectionate experience mediates the effects of alexithymia on mental health and interpersonal relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 25(5), 793–810. doi.org/10.1177/0265407508096696
  6. Frye-Cox, N.E. & Hesse, C.R. (2013). Alexithymia and marital quality: The mediating roles of loneliness and intimate communication. Journal of Family Psychology, 27(2), 203–211. doi.org/10.1037/a0031961
  7. Watkins, C.D., Bovet, J., Fernandez, A.M., Leongómez, J.D., Żelaźniewicz, A., Corrêa Varella, M.A. & Wagstaff, D. (2022). Men say ‘I love you’ before women do: Robust across several countries. Journal of Social and Personal Relationships, 39(7), 2134–2153. doi.org/10.1177/02654075221075264
  8. Matsumoto, D., Yoo, S.H. & Fontaine, J. (2008). Mapping expressive differences around the world. Journal of Cross-Cultural Psychology, 39(1), 55–74. doi.org/10.1177/0022022107311854
  9. Butler, E.A., Lee, T.L. & Gross, J.J. (2007). Emotion regulation and culture: Are the social consequences of emotion suppression culture-specific? Emotion, 7(1), 30–48. doi.org/10.1037/1528-3542.7.1.30
  10. Morman, M.T. & Floyd, K. (1999). Affectionate communication between fathers and young adult sons: Individual- and relational-level correlates. Communication Studies, 50(4), 294–309. doi.org/10.1080/10510979909388501
  11. Thuisarts.nl. Ik voel me somber. thuisarts.nl
  12. 113 Zelfmoordpreventie. 113.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen