Liegen in een relatie

Bijna iedereen liegt weleens, ook tegen een partner. In bekend dagboekonderzoek vertelden studenten gemiddeld twee leugens per dag en andere volwassenen één. Tegen mensen die dichtbij staan, liegen mensen per gesprek minder vaak, en vaker om de ander te sparen. Maar die leugens worden ook vaker ontdekt. Hoe zwaar een ontdekte leugen weegt, hangt volgens onderzoek vooral af van hoe belangrijk het onderwerp was waarover gelogen werd.

Hoe vaak liegen mensen?

De Amerikaanse psycholoog Bella DePaulo liet in de jaren negentig 77 studenten en 70 andere volwassenen een week lang bijhouden met wie ze praatten en wanneer ze logen. De studenten vertelden gemiddeld twee leugens per dag, de andere volwassenen één. De deelnemers vonden hun leugens meestal niet ernstig. Ze dachten er weinig over na en maakten zich weinig zorgen om betrapt te worden.

Gemiddelden zeggen niet alles. In een landelijk Amerikaans onderzoek uit 2010 gaven 1.000 volwassenen op hoeveel leugens ze in de afgelopen 24 uur hadden verteld. Zestig procent zei die dag helemaal niet te hebben gelogen. Bijna de helft van alle leugens kwam van maar 5 procent van de deelnemers. Volgens de onderzoekers liegen de meeste mensen dus weinig, en een kleine groep heel vaak.

Liegen tegen iemand die dichtbij staat

In een vervolgonderzoek keken DePaulo en haar collega Deborah Kashy naar het verschil tussen naasten en vreemden. Mensen vertelden per gesprek minder leugens aan wie ze zich dichter bij voelden. Als ze toch logen tegen iemand die dichtbij stond, voelden ze zich ongemakkelijker. Leugens aan goede vrienden waren vaker bedoeld om de ander te helpen of te sparen. Bij kennissen en vreemden was het vaker andersom: dan ging het meer om het eigenbelang. En leugens aan mensen die dichtbij stonden, werden vaker ontdekt.

Liegen voelt ook op het moment zelf niet prettig. In het eerste onderzoek van DePaulo voelden mensen zich tijdens het liegen ongemakkelijker dan vlak ervoor, en dat gevoel bleef vlak erna nog even hangen. Gesprekken waarin gelogen werd, waren minder prettig en minder intiem dan gesprekken zonder leugens.

Waarom partners tegen elkaar liegen

Onderzoek naar liegen in liefdesrelaties laat een mengeling van redenen zien. In een dagboekonderzoek uit 2013 met 67 deelnemers noemden mensen onder meer:

  • de relatie goed houden;
  • het eigen gezicht redden, of dat van de ander;
  • omgaan met spanningen tussen tegenstrijdige behoeften in de relatie;
  • controle houden over de relatie.

De deelnemers zagen liegen zowel als iets wat de relatie kon helpen als iets wat haar kon schaden.

In een onderzoek uit 2001 onder 128 stellen hing liegen samen met drie dingen. Ten eerste met hoe partners over en weer informatie met elkaar delen. Ten tweede met de wens om straf te vermijden. Ten derde met hoe iemand over hechting en nabijheid denkt. Meer over hechting staat bij hechtingsstijlen.

Witte leugens: wie vindt ze onschuldig?

Een witte leugen is een leugen die bedoeld is om de ander te sparen. Denk aan zeggen dat je een cadeau mooi vindt terwijl dat niet zo is. Volgens het onderzoek van DePaulo en Kashy zijn leugens tegen goede vrienden naar verhouding vaker zulke goedbedoelde leugens dan leugens tegen vreemden.

Of een leugen onschuldig is, hangt wel af van wie je het vraagt. In een onderzoek uit 2004 schreven deelnemers twee verhalen: een over een keer dat ze zelf logen tegen hun partner, en een over een keer dat er tegen hen gelogen werd. Als leugenaar zagen ze hun leugen vaker als goedbedoeld, spontaan en te verklaren door de situatie. Ook vonden ze dan vaker dat de ander erom had gevraagd. Als degene tegen wie gelogen was, zagen ze dezelfde soort leugen minder vriendelijk. De onderzoekers noemen dat een verschil in perspectief, dat ruzies over leugens kan verklaren.

Wat liegen doet met vertrouwen

Als een leugen uitkomt

Onderzoekers vroegen 190 mensen die kort daarvoor een leugen van hun partner hadden ontdekt hoe ze daarop reageerden. Hoe belangrijker de relatie en het onderwerp van de leugen, hoe heftiger de emoties. Of de relatie daarna eindigde, hing het sterkst samen met hoe belangrijk de informatie was waarover gelogen werd.

In een vergelijkbaar onderzoek met 213 deelnemers maakte ook de manier van hechten verschil. Mensen met een veilige hechting praatten vaker over de leugen. Mensen met een angstige hechting draaiden er vaker omheen. Beide groepen gaven aan de relatie eerder voort te zetten. Mensen met een vermijdende hechting gingen de partner vaker uit de weg en maakten de relatie vaker uit.

Ook onontdekte leugens hebben gevolgen

In een experiment uit 1998 gingen mensen die tegen een ander hadden gelogen, die ander daarna als minder eerlijk zien. De onderzoekers noemen dat ‘het wantrouwen van de bedrieger’. Het effect was sterker bij leugens die de ander konden schaden.

Ook geheimen kunnen zwaar wegen. In onderzoek met meer dan 13.000 geheimen bleek dat mensen vooral vaak aan hun geheimen denken, ook op momenten dat er niets verborgen hoeft te worden. Hoe vaker mensen in gedachten afdwaalden naar een geheim, hoe lager hun welzijn. De onderzoekers keken daarbij onder meer naar tevredenheid over de relatie.

Wat er bekend is over hoe vertrouwen ontstaat en groeit, staat bij vertrouwen opbouwen. Over aanhoudend wantrouwen gaat wantrouwen in je relatie. Over liegen over een affaire gaat vreemdgaan.

Als liegen deel is van een patroon

Een leugen om een ander te sparen is iets anders dan stelselmatig liegen om iemand te laten twijfelen aan wat hij of zij heeft gezien of gehoord. Dat laatste wordt gaslighting genoemd. Daarover gaat gaslighting. Voelt een relatie bedreigend of onveilig, dan is Veilig Thuis gratis, dag en nacht en anoniem bereikbaar op 0800-2000. Chatten kan via veiligthuis.nl. Bij direct gevaar: 112.

Bij aanhoudende spanning of somberheid kun je terecht bij je huisarts. Meer over vertrouwen, ruzie en moeilijke periodes staat in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

  1. DePaulo, B.M., Kashy, D.A., Kirkendol, S.E., Wyer, M.M. & Epstein, J.A. (1996). Lying in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 70(5), 979–995. doi.org/10.1037/0022-3514.70.5.979
  2. Serota, K.B., Levine, T.R. & Boster, F.J. (2010). The prevalence of lying in America: Three studies of self-reported lies. Human Communication Research, 36(1), 2–25. doi.org/10.1111/j.1468-2958.2009.01366.x
  3. DePaulo, B.M. & Kashy, D.A. (1998). Everyday lies in close and casual relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 74(1), 63–79. doi.org/10.1037/0022-3514.74.1.63
  4. Guthrie, J. & Kunkel, A. (2013). Tell me sweet (and not-so-sweet) little lies: Deception in romantic relationships. Communication Studies, 64(2), 141–157. doi.org/10.1080/10510974.2012.755637
  5. Cole, T. (2001). Lying to the one you love: The use of deception in romantic relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 18(1), 107–129. doi.org/10.1177/0265407501181005
  6. Kaplar, M.E. & Gordon, A.K. (2004). The enigma of altruistic lying: Perspective differences in what motivates and justifies lie telling within romantic relationships. Personal Relationships, 11(4), 489–507. doi.org/10.1111/j.1475-6811.2004.00094.x
  7. McCornack, S.A. & Levine, T.R. (1990). When lies are uncovered: Emotional and relational outcomes of discovered deception. Communication Monographs, 57(2), 119–138. doi.org/10.1080/03637759009376190
  8. Jang, S.A., Smith, S. & Levine, T. (2002). To stay or to leave? The role of attachment styles in communication patterns and potential termination of romantic relationships following discovery of deception. Communication Monographs, 69(3), 236–252. doi.org/10.1080/03637750216543
  9. Sagarin, B.J., Rhoads, K.v.L. & Cialdini, R.B. (1998). Deceiver’s distrust: Denigration as a consequence of undiscovered deception. Personality and Social Psychology Bulletin, 24(11), 1167–1176. doi.org/10.1177/01461672982411004
  10. Slepian, M.L., Chun, J.S. & Mason, M.F. (2017). The experience of secrecy. Journal of Personality and Social Psychology, 113(1), 1–33. doi.org/10.1037/pspa0000085
  11. Veilig Thuis. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen